{"id":13096,"date":"2025-01-14T12:00:01","date_gmt":"2025-01-14T11:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/?p=13096"},"modified":"2025-01-20T16:43:02","modified_gmt":"2025-01-20T15:43:02","slug":"cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/","title":{"rendered":"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"190\" height=\"229\" src=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/opinion_anton_saque.jpg\" alt=\"Ant\u00f3n Lourenzo, veci\u00f1o da Vila\" class=\"wp-image-8006\" style=\"width:89px;height:auto\"\/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Ant\u00f3n Lourenzo, veci\u00f1o da Vila<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Ven do n\u00famero anterior\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Tan s\u00f3 seis d\u00edas despois, o 18 de xullo de 1936, prod\u00facese o fat\u00eddico golpe de Estado. Na Galiza non houbo guerra propiamente dita pero si persecuci\u00f3n, violaci\u00f3n, tortura, asasinato, un aut\u00e9ntico xenocidio que en palabras do historiador e periodista Lourenzo Fern\u00e1ndez Prieto, \u201ccando menos 4.652 v\u00edtimas m\u00e1is, so en Galiza, de 1936 a 1939, forman parte dun asasinato masivo que poder\u00eda merecer a cualificaci\u00f3n de crime contra a humanidade\u201d (A Voz de Galicia, 19-11-2024).<\/p>\n\n\n\n<p>Once d\u00edas m\u00e1is tarde asasinan a Bernardo. F\u00f3rano buscar a s\u00faa casa de Alx\u00e9n, no lugar do Coto D\u00b4Ouro, presuntamente pola garda civil. Lev\u00e1rono detido e prend\u00e9rono na cadea do antigo edificio do Concello. O d\u00eda seguinte un neno duns dez ou doce anos que viv\u00eda preto de al\u00ed, foi testemu\u00f1a dos feitos que a trav\u00e9s da tradici\u00f3n oral chegaron at\u00e9 nos\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c<strong>S\u00d3 IMOS A DAR UN PASEO\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Antes de falecer o meu t\u00edo, Jos\u00e9 Manuel Gonz\u00e1lez, contoume alg\u00fans sucesos dos tristes d\u00edas da Guerra Civil. Durante meses fun o \u00fanico depositario desta historia, que agora conto por segunda vez, porque non me gusta que se impo\u00f1a inxustamente a \u201c damnatio memoriae\u201d, esa condena que nos tempos dos romanos consist\u00eda en procurarlle a unha persoa non grata o esquecemento eterno. Cando o Senado romano quer\u00eda deshonrar por algunha raz\u00f3n a algu\u00e9n fac\u00eda desaparecer calquera rexistro que fixese alusi\u00f3n ao condenado, xa fose en textos, gravados, murais, estatuas e mesmo m\u00fasica popular. Prohib\u00eda mesmo que se lle nomease, para iso fora condenado ao esquecemento. Non \u00e9 xusto que os que foron eliminados por \u201csignificarse\u201d como defensores da Rep\u00fablica sufran esa condena. A \u201c damnatio memoriae\u201d debe ser para quen os matou. Deles non te\u00f1o informaci\u00f3n, nin me interesa, ademais est\u00e1n todos mortos por raz\u00f3n de idade. No caso de que algu\u00e9n os lembre non debe nomealos, entre outros motivos porque pode ofender aos seus descendentes, que son completamente inocentes dos delitos dos seus antepasados. Os romanos, que eran un pobo sabio, nunca enterraban aos asasinos cos seus nomes verdadeiros, pu\u00f1an outros nas l\u00e1pidas para que non tivesen nunca o m\u00e1is m\u00ednimo protagonismo. Para borralos da memoria.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>En 1936, a reixa do calabozo do concello de Salvaterra non estaba igual que hoxe, v\u00edase descuberta ata un metro do chan. Foi nos anos sesenta, con motivo dunhas obras, cando se tapou a maior parte, quedando s\u00f3 visible a parte superior, a modo de xanela de ventilaci\u00f3n, o resto foi cuberto con morteiro. Hoxe o edificio xa non alberga as oficinas do concello, pero en 1936 esta reixa era unha invitaci\u00f3n \u00e1 curiosidade dun neno como o meu t\u00edo Pepe, que ti\u00f1a nese momento doce ou trece anos e vivira a poucos metros de distancia da parte traseira do antigo concello, onde a s\u00faa nai (a mi\u00f1a avoa) ti\u00f1a unha tenda de ultramarinos.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>En abril de 1936 a mi\u00f1a familia xa estaba a vivir na nova casa, na actual r\u00faa d\u00e1 Fonte d\u00e1 Vila, pero o meu t\u00edo volv\u00eda con frecuencia a corricar ao seu antigo barrio, ou \u00eda buscar algo \u00e1 vella casa. A finais de xullo de 1936, cando Espa\u00f1a quedou dividida en dous bandos de forma irreconciliable, a Rep\u00fablica perdeu o control sobre Galicia e os golpistas dedic\u00e1banse a deter aos defensores da Rep\u00fablica (exactamente o contrario que no outro bando) e a encerralos ou a fusilalos.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>No c\u00e1rcere de Salvaterra sempre hab\u00eda algu\u00e9n encerrado, e o meu t\u00edo Pepe sent\u00eda moita curiosidade por eses homes, tristes e apesarados, que pasaban al\u00ed case sempre poucas horas. Alg\u00fan deles chegou a pedirlle que lle trouxese algunhas maz\u00e1s para comer, pois os trasladaban tan r\u00e1pido que nin lles levaban comida. Foi as\u00ed como descubriu a un novo detido, un mozo duns vinte anos, ou pouco m\u00e1is, co que non falou, pero proporcionoulle unha das experiencias m\u00e1is ingratas da s\u00faa vida. Era o 29 de xullo de 1936, cando o meu t\u00edo Pepe atop\u00e1base na praza do Castelo, baixo unha calor abafadora. Ser\u00edan sobre as tres e media da tarde, ningu\u00e9n pasaba pola r\u00faa, viu que se achegaban ao concello dous gardas civ\u00eds e entraban pola porta principal. Sab\u00eda que no calabozo hab\u00eda un home novo ao que non co\u00f1ec\u00eda, cham\u00e1base Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez, ti\u00f1a 24 anos de idade, era alto, louro, ti\u00f1a o pelo rizo e os ollos azuis ou moi claros. Ao principio non lle deu importancia \u00e1 chegada dos uniformados, pero ao cabo dun momento decidiu ir esculcar. Dirixiuse \u00e1 parte de atr\u00e1s do concello, xunto \u00e1 s\u00faa antiga casa (da que hoxe se conservan as paredes restauradas), e achegouse \u00e1 reixa daquel calabozo. Nese momento o mozo estaba de xeonllos, e claramente ti\u00f1a medo; un garda custodiaba a porta do calabozo, e o outro, co m\u00e1user colgando do ombreiro pola correa, tiraba do brazo do mozo co seu brazo libre, con suavidade, anim\u00e1ndolle a que se puxese en p\u00e9, mentres lle dic\u00eda: \u201cImos, non che vai a pasar nada, home, s\u00f3 imos dar un paseo\u201d. Pero o mozo non se fiaba: \u201cnon, non quero\u201d -Dic\u00eda con desconfianza e medo- \u201cNon che vai a pasar nada, s\u00f3 imos dar un paseo\u201d. Ata que o mozo, comprendendo que era inevitable, p\u00faxose en p\u00e9 e sa\u00edron os tres do calabozo. Sa\u00edron tam\u00e9n do concello e cruzaron a praza, baixaron pola Costa do Castelo, e ao chegar ao final torceron \u00e1 dereita, en direcci\u00f3n \u00e1 estaci\u00f3n do ferrocarril. E sempre o levaban da mesma forma, \u00eda un garda diante, co m\u00e1user ao ombreiro pola correa, daquela o preso, como a catro ou cinco metros, e finalmente o outro garda, a unha distancia similar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ao meu t\u00edo Pepe causoulle novidade e seguiunos, non ti\u00f1a outra cousa mellor que facer con aquela calor, e d\u00e1base de conta de que, a intervalos, o garda que \u00eda detr\u00e1s volv\u00eda lixeiramente a cabeza para saber se a\u00ednda os segu\u00eda. Ser\u00edan entre as tres e as catro da tarde, ningu\u00e9n os viu pasar; cando chegaron \u00e1 estaci\u00f3n entraron pola s\u00faa porta principal e sa\u00edron pola da plataforma, tomando a direcci\u00f3n das Neves. Seguiron cami\u00f1ando ata que a plataforma acabouse, e enfilaron ent\u00f3n polo cami\u00f1o que discorre paralelo \u00e1 v\u00eda; o meu t\u00edo seguiunos un pouco m\u00e1is, sent\u00edndose observado con disimulo a curtos intervalos polo garda que cami\u00f1aba atrasado. Continuaron cami\u00f1ando, ata que o meu t\u00edo cansouse de seguilos e parouse; viu como pasaban o noiro de terra do monte do Disco ou da Picada, e chegaban \u00e1 altura da rega do matadoiro, viu tam\u00e9n que no canto de seguir pola v\u00eda cruz\u00e1rona e met\u00e9ronse \u00e1 esquerda, polo cami\u00f1o que conduce \u00e1 caseta do matadoiro (que \u00e9 moi parecida \u00e1 que exist\u00eda ent\u00f3n).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Perdeunos de vista. Deu media volta e comezou a cami\u00f1ar de regreso. Vi\u00f1a pensando <\/strong><strong>onde ir\u00e1n? Estando nesa reflexi\u00f3n soaron varios disparos que lle fixeron deterse e ter conciencia do ocorrido: Mat\u00e1rono! E as\u00ed foi, fusil\u00e1rono no bosque que queda \u00e1 dereita, segundo se entra por ese cami\u00f1o. Parouse e volveuse cara a onde soaron os tiros. Enseguida viu que os dous gardas civ\u00eds sa\u00edan do cami\u00f1o e regresaban \u00e1 v\u00eda, xa non levaban ao prisioneiro. Enfilaron polo cami\u00f1o da v\u00eda, en direcci\u00f3n \u00e1s Neves sen mirar atr\u00e1s. En opini\u00f3n do meu t\u00edo, \u00e9 de supo\u00f1er que ir\u00edan de regreso ao cuartel do que proced\u00edan.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Creo que foi en xullo de 1997, pero puido ser tam\u00e9n un ano antes ou despois, iso non importa. Unha muller parouse diante da nosa casa e saudoume, eu sab\u00eda que era a muller d<\/strong><strong>o \u201cPayas\u201d pero non lembraba o seu nome. O \u201c Payas\u201d era moi bo home, moi paciente, ensinoume a xogar ao billar no pequeno casino de Salvaterra cara a 1966 ou 1967. Falamos un momento das nosas familias, e antes de despedirme dela, sen saber ben por que, pregunteille o seguinte: Non saber\u00e1s quen puido ser un home que na guerra mataron na Picada? -Pobri\u00f1o \u2013Dixo\u2013, \u201c Cham\u00e1base Bernardo, e era repartidor de pan en \u201cAlx\u00e9n\u201d (e logo engadiu un longo comentario \u201cEu estaba a servir en casa dos se\u00f1ores de [\u2026] e ao d\u00eda seguinte de que o matasen mand\u00e1ronme eles ir a por o \u201c fasco\u201d (folla seca dos pi\u00f1eiros) a ese monte, e cando cheguei vi que estaba todo o manchado de sangue, e o fun recollendo para metelo no saco, sen deixar de chorar, e cando acabei de enchelo p\u00faxenmo na cabeza, e volv\u00edn chorando todo o cami\u00f1o, pensando no que lle fixeron, chea de medo\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>NOTA: O d\u00eda 10 de novembro de 2015, Ant\u00f3n Lorenzo, tras consultar o arquivo do xulgado de Salvaterra, comun\u00edcame a seguinte informaci\u00f3n: \u201cO <\/strong><strong>home d\u00e1 Picada era Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez, data da morte 29 de Xullo de 1936, (figura rexistrado ou d\u00eda 30 non folio 139, n\u00ba de orde 90) de 24 anos de idade, natural de Nogueira, Ponteareas, fillo de Ju\u00e1n e Isabel, viv\u00eda en Alx\u00e9n non lugar de Coto do Ouro, oficio labrador, esposa Carmen Trigo Bern\u00e1rdez, fillos Bernardo e Josefa, morto non lugar d\u00e1 Picada, Salvaterra, sobre \u00e1s 11,00 horas aproximadamente, como consecuencia de hemorraxia interna, segundo resulta de informe de autopsia, soterrado no cemiterio da vila\u201d. Debo engadir a esta informaci\u00f3n, que \u00e9 moi exacta, o recordo do meu t\u00edo, que estaba moi seguro de que sucedeu despois de comer, entre as tres e as catro da tarde.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bernardo xa estaba morto cando foi visto por Herminio Grandal, cando regresaba de traballar nunhas leiras que ti\u00f1a na Picada, preto do r\u00edo e da Pequeira , unha zona que hoxe forma parte do paseo fluvial. Herminio Grandal era amigo do pai de Ant\u00f3n Lorenzo, a quen todos co\u00f1eciamos como \u201cO Xaque\u201d. Nunca souben por que mataron a este raparigo, ata que recib\u00edn, no ver\u00e1n de 2016, a informaci\u00f3n ben documentada de que este mozo foi nomeado concelleiro do Concello de Salvaterra de Mi\u00f1o, e tomou posesi\u00f3n do cargo o 15 de marzo de 1936. De inmediato comprend\u00edn o motivo do seu fusilamento: pertenc\u00eda a unha corporaci\u00f3n municipal republicana, representaba a un goberno elixido por sufraxio popular. \u00c9 a mesma forma en que se elixen os gobernos en Espa\u00f1a desde fai corenta anos e a todos par\u00e9cenos tan normal. O golpe de estado que se inicia o 17 de xullo de 1936, en Melilla, crea unha fervenza de enfrontamentos e pronunciamentos militares, que se estende por Espa\u00f1a part\u00edndoa e divid\u00edndoa, ata alcanzar a miles de municipios, onde de inmediato term\u00ednase a convivencia, uns veci\u00f1os v\u00f3lvense inimigos doutros e forman milicias armadas para cazar aos que se \u201csignifican\u201d como opositores. En cuesti\u00f3n de d\u00edas, \u00e1s veces en poucas horas, cr\u00e9ase unha mentalidade perversa, un sentido com\u00fan homicida que incita a capturar a individuos que antes de consolidarse o golpe de estado eran totalmente respectables (o m\u00e9dico, o alcalde, o secretario do concello etc.)\/ etc.) e despois de declararse o pronunciamento militar son vistos como desprezables opositores que deben ser eliminados, xa sexa mediante \u201cpaseos\u201d ou lev\u00e1ndoos ante tribunais creados especificamente para que os condenen \u00e1s penas m\u00e1ximas mantendo a aparencia de legalidade. Aquela guerra foi ao principio como todas, pura incerteza, igual que abrir a porta dunha habitaci\u00f3n escura. Ningu\u00e9n sab\u00eda que \u00eda pasar. Imaxinar hoxe outro resultado naquel conflito \u00e9 pura ciencia ficci\u00f3n, pero por centos de miles de persoas como Bernardo Bern\u00e1rdez, os acontecementos obrig\u00e1ronlle a lanzar unha moeda ao aire e a xogarse a vida nela con resultado adverso. O problema \u00e9 que a s\u00faa moeda ti\u00f1a d\u00faas caras funestas, a\u00ednda que ga\u00f1ase a guerra a Rep\u00fablica el morrer\u00eda. Este testemu\u00f1o gardouse na memoria do meu t\u00edo durante setenta e cinco anos. Non \u00e9 de xustiza que quen quita a vida a un ser humano inocente (Pois del non consta ning\u00fan delito) decrete ademais o borrado da s\u00faa memoria e saise coa s\u00faa. Este testemu\u00f1o repara precisamente ese esquecemento.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Este texto foi escrito por Gonzalo Gil, que viviu ata os 17 anos en Salvaterra de Mi\u00f1o e posteriormente en Madrid, onde cursou estudos na Universidade Complutense de Madrid. Foi docente na Universidade Carlos III. Continuar\u00e1&#8230; Salvaterra de Mi\u00f1o, 08 de xaneiro 2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"713\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/imagen-713x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13097\" srcset=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/imagen-713x1024.png 713w, https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/imagen-209x300.png 209w, https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/imagen-768x1104.png 768w, https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/imagen.png 792w\" sizes=\"auto, (max-width: 713px) 100vw, 713px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<pre class=\"wp-block-verse\"><strong>Foto da voda de Bernardo e Carmen, cedida pola s\u00faa familia.<\/strong><\/pre>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"mh-excerpt\"><p>Ven do n\u00famero anterior\u2026 Tan s\u00f3 seis d\u00edas despois, o 18 de xullo de 1936, prod\u00facese o fat\u00eddico golpe de Estado. Na Galiza non houbo guerra propiamente dita pero si persecuci\u00f3n, violaci\u00f3n, tortura, asasinato, un <a class=\"mh-excerpt-more\" href=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/\" title=\"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II\">[&#8230;]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":34,"featured_media":13098,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[1300],"class_list":{"0":"post-13096","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-artigos-de-opinion","8":"tag-concello-de-salvaterra-de-mino"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II -<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"gl_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II -\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ven do n\u00famero anterior\u2026 Tan s\u00f3 seis d\u00edas despois, o 18 de xullo de 1936, prod\u00facese o fat\u00eddico golpe de Estado. Na Galiza non houbo guerra propiamente dita pero si persecuci\u00f3n, violaci\u00f3n, tortura, asasinato, un [...]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/anovapeneira\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-01-14T11:00:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-01-20T15:43:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"720\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"432\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@APeneira\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@APeneira\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1bf91cd240796d05b6522e3d8a6e2d8e\"},\"headline\":\"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II\",\"datePublished\":\"2025-01-14T11:00:01+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-20T15:43:02+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/\"},\"wordCount\":2179,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/01\\\/bernardo_Carmen.jpg\",\"keywords\":[\"Concello de Salvaterra de Mi\u00f1o\"],\"articleSection\":[\"Artigos de opini\u00f3n\"],\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/\",\"name\":\"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II -\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/01\\\/bernardo_Carmen.jpg\",\"datePublished\":\"2025-01-14T11:00:01+00:00\",\"dateModified\":\"2025-01-20T15:43:02+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/01\\\/bernardo_Carmen.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/01\\\/bernardo_Carmen.jpg\",\"width\":720,\"height\":432,\"caption\":\"Coucas Salvaterra\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/2025\\\/01\\\/14\\\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/\",\"name\":\"\",\"description\":\"Xornal galego de informaci\u00f3n xeral Publicaci\u00f3n mensual de novas de Galicia e en especial dos Concellos da sur da provincia de Pontevedra.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"gl-ES\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#organization\",\"name\":\"A Nova Peneira\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/logo_a_nova_peneira_portal_web.png\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/06\\\/logo_a_nova_peneira_portal_web.png\",\"width\":300,\"height\":100,\"caption\":\"A Nova Peneira\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/anovapeneira\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/APeneira\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/1bf91cd240796d05b6522e3d8a6e2d8e\",\"name\":\"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"gl-ES\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/dcd882e8f4338e07610336943426400d525673506eb37ce59442ba704e5cc971?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/dcd882e8f4338e07610336943426400d525673506eb37ce59442ba704e5cc971?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/dcd882e8f4338e07610336943426400d525673506eb37ce59442ba704e5cc971?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/www.anovapeneira.gal\\\/index.php\\\/author\\\/xaque\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II -","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/","og_locale":"gl_ES","og_type":"article","og_title":"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II -","og_description":"Ven do n\u00famero anterior\u2026 Tan s\u00f3 seis d\u00edas despois, o 18 de xullo de 1936, prod\u00facese o fat\u00eddico golpe de Estado. Na Galiza non houbo guerra propiamente dita pero si persecuci\u00f3n, violaci\u00f3n, tortura, asasinato, un [...]","og_url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/anovapeneira","article_published_time":"2025-01-14T11:00:01+00:00","article_modified_time":"2025-01-20T15:43:02+00:00","og_image":[{"width":720,"height":432,"url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez","twitter_card":"summary_large_image","twitter_image":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","twitter_creator":"@APeneira","twitter_site":"@APeneira","twitter_misc":{"Escrito por":"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez","Tempo de lectura":"12 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/"},"author":{"name":"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#\/schema\/person\/1bf91cd240796d05b6522e3d8a6e2d8e"},"headline":"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II","datePublished":"2025-01-14T11:00:01+00:00","dateModified":"2025-01-20T15:43:02+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/"},"wordCount":2179,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","keywords":["Concello de Salvaterra de Mi\u00f1o"],"articleSection":["Artigos de opini\u00f3n"],"inLanguage":"gl-ES","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/","url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/","name":"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II -","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","datePublished":"2025-01-14T11:00:01+00:00","dateModified":"2025-01-20T15:43:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#breadcrumb"},"inLanguage":"gl-ES","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"gl-ES","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","width":720,"height":432,"caption":"Coucas Salvaterra"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/2025\/01\/14\/cousas-de-salvaterra-bernardo-bernardez-martinez-ii\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"COUSAS DE SALVATERRA, Bernardo Bern\u00e1rdez Mart\u00ednez II"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#website","url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/","name":"","description":"Xornal galego de informaci\u00f3n xeral Publicaci\u00f3n mensual de novas de Galicia e en especial dos Concellos da sur da provincia de Pontevedra.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"gl-ES"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#organization","name":"A Nova Peneira","url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"gl-ES","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"http:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/logo_a_nova_peneira_portal_web.png","contentUrl":"http:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/logo_a_nova_peneira_portal_web.png","width":300,"height":100,"caption":"A Nova Peneira"},"image":{"@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/anovapeneira","https:\/\/x.com\/APeneira"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/#\/schema\/person\/1bf91cd240796d05b6522e3d8a6e2d8e","name":"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"gl-ES","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/dcd882e8f4338e07610336943426400d525673506eb37ce59442ba704e5cc971?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/dcd882e8f4338e07610336943426400d525673506eb37ce59442ba704e5cc971?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/dcd882e8f4338e07610336943426400d525673506eb37ce59442ba704e5cc971?s=96&d=mm&r=g","caption":"Ant\u00f3n Lorenzo Gonz\u00e1lez"},"url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/author\/xaque\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/bernardo_Carmen.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13096","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13096"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13096\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13143,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13096\/revisions\/13143"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13098"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13096"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13096"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.anovapeneira.gal\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13096"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}