O 5 de outubro, ao mediod\u00eda, o aire det\u00edvose por un intre na Canteira de Paredes, en Vilaboa. Era un aire espeso, case visible, o mesmo que queda cando a historia pesa e as palabras a\u00ednda non se atreveron a sa\u00edr. O lugar, unha vella canteira que durante d\u00e9cadas foi s\u00f3 pedra e esquecemento, converteuse por unhas horas en espazo de xustiza. A xente chegaba devagar, saud\u00e1ndose en voz baixa, reco\u00f1ecendo rostros, compartindo un silencio colectivo que ti\u00f1a algo de oraci\u00f3n civil.<\/p>\n\n\n\n
Juan Lago Collazo, aquel home, veci\u00f1o da Ferreira, deportado a Mauthausen, \u00eda volver respirar aire, ese mesmo aire que lle faltou nos campos nazis, o aire que se lle negou durante anos de silencio, o aire que hoxe, por fin, se devolv\u00eda coas palabras, coas canci\u00f3ns, cos aplausos. O aire como s\u00edmbolo da vida que se lle roubou a unha xeraci\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n
Eran as doce en punto cando soou a primeira canci\u00f3n: \u201cQue forza \u00e9 esa\u201d.<\/p>\n\n\n\n
A voz da int\u00e9rprete encheu a canteira con \u201cQue forza \u00e9 esa\u201d, un himno de resistencia e orgullo. O eco chocaba contra os muros e acari\u00f1aba as p\u00f3las das \u00e1rbores e volv\u00eda, repetido, multiplicado, coma se a contorna quixese acompa\u00f1ar o ritmo. O p\u00fablico escoitaba en silencio, alg\u00fans coas mans no colo, outros cunha discreta emoci\u00f3n. Ningu\u00e9n se mov\u00eda. Naquelas notas reco\u00f1ec\u00edase unha vontade antiga de sobrevivir, unha dignidade que non caduca.<\/p>\n\n\n\n
Cando rematou a m\u00fasica, a presentadora, Montse Fajardo, colleu o micr\u00f3fono e abriu o acto. Falou con calma, procurando que cada palabra soase clara: \u201cQueremos dar as grazas \u00e1 familia de Juan, \u00e1s persoas que hoxe acompa\u00f1ades este acto de compromiso coas ideas que el defendeu. \u00c9 un d\u00eda importante para Vilaboa, e tam\u00e9n para a memoria colectiva do noso pa\u00eds.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Fixo unha pausa e, mirando \u00e1s primeiras filas, engadiu: \u201cQueremos agradecer tam\u00e9n a presenza de Tucha, hoxe aqu\u00ed con 101 anos. Ela \u00e9 un motor de transmisi\u00f3n de memoria, unha muller que non deixou nunca de contar o que viviu. Grazas, Tucha.\u201d<\/p>\n\n\n\n
O aplauso foi sincero. Na primeira fila, Tucha estaba sorrinte coa forza dun manifesto, porque seguir viva \u00e9 tam\u00e9n unha forma de loitar. Ao seu car\u00f3n, alg\u00fans veci\u00f1os lembraban en voz baixa nomes doutros que xa non estaban. Cada nome era unha chispa de presenza.<\/p>\n\n\n\n
Luis Bar\u00e1 foi o seguinte en falar. O seu discurso abriu o primeiro silencio denso da ma\u00f1\u00e1. \u201c\u00c9 un d\u00eda importante na historia de Vilaboa e de Paredes. Estamos a saldar unha d\u00e9beda co pasado: a d\u00e9beda do silencio e do esquecemento.\u201d As s\u00faas palabras soaban a compromiso, non a protocolo. \u201cSentimos o maior dos orgullos por Juan e por tantos outros que combateron nas trincheiras de Europa contra o fascismo e pola democracia. Hoxe recordamos tam\u00e9n a outros veci\u00f1os desta comarca que loitaron e sufriron o mesmo destino. Seguiremos traballando para restaurar a memoria.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Bar\u00e1 continuou: \u201cA s\u00faa foi a vida dun supervivente. Desde moi novo viu como o mundo se volv\u00eda contra el. Tras o golpe do 36, foi detido, torturado e estivo a piques de ser executado. Salvouno o mesmo cura que participara no asasinato doutros. M\u00e1is tarde, foi deportado a Mauthausen, viu morrer aos seus compa\u00f1eiros. Moitos quedaron reducidos a cinzas. Durante anos foi deshumanizado, marcado co n\u00famero 4889 e co tri\u00e1ngulo azul dos ap\u00e1tridas. Pero Juan escolleu o lado correcto da historia. Ti\u00f1a orgullo de clase. Hoxe por tanto \u00e9 un d\u00eda de reparaci\u00f3n e de xustiza.\u201d<\/p>\n\n\n\n
O p\u00fablico respondeu cun aplauso grave, contido, deses que pesan m\u00e1is polo que significan ca polo son. O aire pareceu volver circular por un instante.<\/p>\n\n\n\n
A voz herdada<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Subiu ent\u00f3n ao escenario Viviane, a filla de Juan. Cada palabra sa\u00eda con claridade e sentimento. \u201cDe pequena , recordou, escoitaba ao meu pai berrar polas noites. Eu asust\u00e1bame, e mi\u00f1a nai dic\u00edame que pap\u00e1 s\u00f3 estaba tendo pesadelos do campo.\u201d<\/p>\n\n\n\n A emoci\u00f3n cruzou a canteira coma un l\u00f3strego silencioso. \u201cAnos despois fun con mi\u00f1a filla a Mauthausen, polos sesenta anos da liberaci\u00f3n. Quedamos co alma xeada, sen entender como puideron sobrevivir a aquilo. O lugar a\u00ednda cheira \u00e1 dor, \u00e1 perda, \u00e1 ausencia.\u201d<\/p>\n\n\n\n A continuaci\u00f3n, os netos de Juan, Emmanuel e Val\u00e9rie, leron un texto en homenaxe ao seu av\u00f3. Houbo un silencio longo. A emoci\u00f3n era visible, pero tam\u00e9n unha serenidade fonda: a transmisi\u00f3n da memoria entre xeraci\u00f3ns fac\u00edase carne, palabra e aire.<\/p>\n\n\n\n O poeta Pepe C\u00e1ccamo ergueuse ent\u00f3n. Non leu moito, pero o seu ton bastou para cambiar o ritmo do acto. \u201cJuan foi un home que estivo na resistencia. E a resistencia \u00e9 onde debemos seguir estando\u201d dixo antes de comezar co recitado. As s\u00faas palabras, cheas de gravidade e beleza, foron un lembrete de que a poes\u00eda tam\u00e9n \u00e9 unha forma de memoria activa.<\/p>\n\n\n\n Tomou ent\u00f3n a palabra o alcalde de Vilaboa, que agradeceu \u00e1 familia e \u00e1s entidades organizadoras , entre elas o colectivo A Regaduxa, sempre presente nas iniciativas de memoria, por facer posible a homenaxe. \u201cVilaboa \u00e9 un concello que non esquece. Hoxe, este acto \u00e9 tam\u00e9n un acto de reparaci\u00f3n. Porque mentres haxa quen lembre, non haber\u00e1 vitoria para o esquecemento.\u201d<\/p>\n\n\n\n O acto acheg\u00e1base ao seu final. Volveu soar a m\u00fasica: \u201cA norte sa\u00edu \u00e1 r\u00faa\u201d. Despois, Viviane e Pepe C\u00e1ccamo descubriron a placa en memoria de Juan Lago Collazo.<\/p>\n\n\n\n A historia detr\u00e1s do nome<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n A figura de Juan Lago Collazo segue a ser unha das m\u00e1is singulares do exilio galego. Participou na defensa da Rep\u00fablica e foi detido tras o golpe de Estado de 1936. Torturado, escapou por pouco da morte. Refuxiouse en Francia e incorporouse \u00e1 resistencia contra o nazismo. En 1940, foi capturado e deportado a Mauthausen, onde foi rexistrado co n\u00famero 4889 e o tri\u00e1ngulo azul dos ap\u00e1tridas. Sobreviviu a cinco anos de fame, fr\u00edo e humillaci\u00f3n. Estivo tam\u00e9n no subcampo de Ebensee, un dos m\u00e1is brutais, ata ser liberado polas tropas aliadas o 6 de maio de 1945.<\/p>\n\n\n\n Logo fixo vida en Francia, traballando como mec\u00e1nico. Casou con Germaine, tivo d\u00faas fillas e mantivo o contacto coa comunidade galega do exilio. Non regresou a vivir a Galicia, pero nunca deixou de falar dela. Dic\u00eda que o seu so\u00f1o era volver respirar o aire da s\u00faa terra.<\/p>\n\n\n\n O aire que queda<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n Cando rematou o acto, a xente non marchou axi\u00f1a. Ficaron moitos diante da placa, falando en voz baixa; outros simplemente quedaron quietos, respirando. Era un aire distinto ao do principio. Non hab\u00eda peso, nin silencio opresivo, nin aquel fr\u00edo que \u00e1s veces acompa\u00f1a as homenaxes. Era un aire limpo, devolto, o mesmo que se respira despois dunha verdade dita en voz alta.<\/p>\n\n\n\n O nome de Juan Lago Collazo volver\u00e1 ser pronunciado, escrito, cantado. E cada vez que algu\u00e9n o faga, un pouco dese aire volver\u00e1 circular. Cando a xente marchaba, o vento baixaba do monte cara a r\u00eda. E mentres o sol ficaba al\u00e1 no alto, o aire, o mesmo que abriu o d\u00eda, o mesmo que faltou en Mauthausen, segu\u00eda a moverse libre, como unha forma de vida.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"