Mentres crecen os arsenais, dimin\u00fae o espazo para dicir que quiz\u00e1 o problema non era a paz, sen\u00f3n a guerra<\/p>\n\n\n\n
Hai algo profundamente inquietante no clima pol\u00edtico europeo actual, pero non ten que ver s\u00f3 coa posibilidade \u2014cada vez menos remota\u2014 dunha escalada militar de maior alcance. Ten que ver, sobre todo, co modo en que estamos a aprender a aceptar esa posibilidade como algo razoable. Mesmo desexable. Coma se, de s\u00fapeto, a guerra deixar\u00eda de ser un fracaso para converterse nunha ferramenta lex\u00edtima de gobernanza internacional.<\/p>\n\n\n\n
E peor a\u00ednda, coma se cuestionalo fose impropio, inxenuo ou directamente sospeitoso.<\/p>\n\n\n\n
Porque esa \u00e9 a verdadeira novidade. Non que Europa se rearmamento \u2014a historia do continente est\u00e1, por desgraza, chea de episodios similares\u2014, sen\u00f3n que o faga sen apenas discusi\u00f3n real. Cunha rapidez rechamante. E cunha unanimidade discursiva que empeza a parecer menos consenso democr\u00e1tico e m\u00e1is disciplina ideol\u00f3xica.<\/p>\n\n\n\n
A simplificaci\u00f3n alcanzou niveis preocupantes. Imp\u00faxose unha l\u00f3xica binaria que far\u00eda ruborizar a calquera manual b\u00e1sico de relaci\u00f3ns internacionais, hai bos e hai malos. E non moito m\u00e1is.<\/p>\n\n\n\n
Os nosos actos son sempre defensivos, por definici\u00f3n. Os do outro, por natureza, ameazantes. Os nosos intereses encarnan a estabilidade; os seus, o caos. E a partir de a\u00ed constr\u00faese todo o demais.<\/p>\n\n\n\n
O problema \u00e9 que o mundo non funciona as\u00ed. Nunca funcionou as\u00ed. E s\u00e1beno mesmo quen publicamente repiten esa simplificaci\u00f3n. Porque a seguridade internacional \u2014como levan d\u00e9cadas sinalando quen a estuda\u2014 \u00e9 un espazo de percepci\u00f3ns cruzadas: o que un actor interpreta como protecci\u00f3n, outro o vive como cerco. O que para uns \u00e9 estabilidade, para outros \u00e9 presi\u00f3n. Pero esa complexidade desapareceu do debate. Ou, mellor dito, foi expulsada.<\/p>\n\n\n\n
En teor\u00eda, a gran vantaxe das democracias liberais era precisamente esa, a capacidade de discutir pol\u00edticas, de cuestionar estratexias, de abrir gretas antes de que sexa demasiado tarde.<\/p>\n\n\n\n
O caso de Jacques Baud, citado estes \u00faltimos tempos nas marxes do debate, \u00e9 significativo non tanto polo seu contido \u2014que pode discutirse, como deber\u00eda discutirse todo\u2014 sen\u00f3n pola reacci\u00f3n que suscita. Baud, coronel retirado su\u00edzo e co\u00f1ecedor do mundo da intelixencia, exp\u00f3n algo que, en calquera outro contexto, parecer\u00eda case banal: que se unha guerra ha de terminar, haber\u00e1 que reco\u00f1ecer responsabilidades en ambos os lados. Que o conflito non se desactiva soamente demonizando ao adversario.<\/p>\n\n\n\n
O que ocorre a partir de a\u00ed \u00e9 revelador. En lugar de debater a tese, cuestionase ao autor. Etiqu\u00e9taselle, red\u00faceselle, col\u00f3caselle f\u00f3ra do marco do aceptable.<\/p>\n\n\n\n
Ese mecanismo \u2014cada vez m\u00e1is estendido\u2014 \u00e9 o s\u00edntoma dun problema maior: a dificultade crecente para soster un desacordo sen convertelo en traiz\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n
Nada disto deber\u00eda sorprender demasiado. Fai xa case un s\u00e9culo, Edward Bernays escribiu sen reviravoltas que as democracias modernas necesitaban xestionar, moldear e dirixir a opini\u00f3n p\u00fablica. M\u00e1is tarde, Walter Lippmann explicou que o que chamamos \u201copini\u00f3n\u201d de cando en cando constr\u00faese sobre feitos directos, sen\u00f3n sobre imaxes simplificadas, marcos narrativos e consensos inducidos.<\/p>\n\n\n\n
O que ocorre hoxe \u00e9, en gran medida, a actualizaci\u00f3n tecnol\u00f3xica dese mesmo principio. Non fai falta prohibir frontalmente; basta con fixar os termos do debate. Repetir ata a saciedade certas ideas. Converter en sentido com\u00fan o que noutro momento ser\u00eda obxecto de discusi\u00f3n.<\/p>\n\n\n\n
E as\u00ed chegamos a unha das f\u00f3rmulas m\u00e1is eficaces do momento: as armas garanten a paz; a diplomacia \u00e9 unha forma de debilidade.<\/p>\n\n\n\n
Que unha idea as\u00ed circule sen provocar unha reacci\u00f3n cr\u00edtica xeneralizada deber\u00eda preocuparnos m\u00e1is que calquera discurso explicitamente belicista.<\/p>\n\n\n\n
Por que funciona o clima psicol\u00f3xico da obediencia?. Aqu\u00ed entra outro plano, menos pol\u00edtico en aparencia pero igual de decisivo: o psicol\u00f3xico.<\/p>\n\n\n\n
Sigmund Freud xa advertira que o individuo, cando se integra nun grupo, non pensa igual. Tende a adaptarse, a identificarse, a reducir a s\u00faa marxe de d\u00fabida para non perder a s\u00faa pertenza. Non \u00e9 falta de intelixencia; \u00e9 unha din\u00e1mica humana b\u00e1sica.<\/p>\n\n\n\n
M\u00e1is recentemente, Matthias Desmet falou de escenarios de \u201cformaci\u00f3n de masas\u201d, onde o medo, a incerteza ou a ansiedade colectiva empuxan \u00e1s sociedades cara a posici\u00f3ns homox\u00e9neas e emocionalmente moi reactivas fronte a calquera disidencia.<\/p>\n\n\n\n
Non fai falta aceptar sen m\u00e1is ese marco te\u00f3rico para reco\u00f1ecer algo evidente, o de que o matiz molesta, a d\u00fabida irrita, a discrepancia incomoda.<\/p>\n\n\n\n
E nese terreo, o militarismo m\u00f3vese con sorprendente facilidade. Porque necesita exactamente iso, cohesi\u00f3n emocional, relato claro e pouca tolerancia \u00e1 fisura.<\/p>\n\n\n\n
A paz que se perdeu polo cami\u00f1o<\/p>\n\n\n\n
Non sempre foi as\u00ed. Ou, polo menos, non de forma tan evidente.<\/p>\n\n\n\n
Tras o final da Guerra Fr\u00eda houbo un intento \u2014talvez inxenuo, pero politicamente significativo\u2014 de pensar Europa noutros termos: cooperaci\u00f3n, seguridade compartida, integraci\u00f3n progresiva mesmo de quen fora adversarios.<\/p>\n\n\n\n
Ese proxecto non desapareceu de golpe. Foi erosion\u00e1ndose, despraz\u00e1ndose, ata ser substitu\u00eddo por outro moi distinto: ampliaci\u00f3n estrat\u00e9xica, l\u00f3xica de bloques, exclusi\u00f3n progresiva de actores inc\u00f3modos. Unha \u201cpaz\u201d entendida non como equilibrio, sen\u00f3n como predominio.<\/p>\n\n\n\n
E agora, cando ese modelo empeza a mostrar os seus l\u00edmites, a resposta dominante parece ser redobralo, non revisalo.<\/p>\n\n\n\n
Mesmo dentro do propio establishment empezan a escoitarse voces \u2014como as de Keith Kellogg ou Marco Louro, citadas no debate recente\u2014 que reco\u00f1ecen que o mundo xa non \u00e9 o que era. Que a unipolaridad non \u00e9 eterna. Pero ese reco\u00f1ecemento chega tarde, e de momento non altera a din\u00e1mica.<\/p>\n\n\n\n
O militarismo sempre ten un custo. Pero non s\u00f3 en termos de vidas ou destruci\u00f3n material. Ten tam\u00e9n un custo democr\u00e1tico. Reduce a marxe de debate. Normaliza a simplificaci\u00f3n. Introduce a linguaxe da urxencia permanente.<\/p>\n\n\n\n
Aos poucos, sen grandes proclamaci\u00f3ns, vaise instalando a idea de que hai cousas que non \u00e9 conveniente dicir. Non porque sexan falsas, sen\u00f3n porque incomodan ao consenso e converte a cr\u00edtica nun problema.<\/p>\n\n\n\n
E ese \u00e9, probablemente, o maior triunfo de calquera deriva militarista, conseguir que a sociedade limite por si mesma o que se atreve a pensar.<\/p>\n\n\n\n
Neste contexto, dicir paz non \u00e9 unha postura neutral. \u00c9 unha intervenci\u00f3n pol\u00edtica. Significa negarse a aceptar a guerra como horizonte inevitable. Significa cuestionar a idea de que a seguridade s\u00f3 pode constru\u00edrse contra outros. Significa, en \u00faltima instancia, lembrar algo que parece estar a caer en desuso: que ning\u00fan conflito res\u00f3lvese exclusivamente pola forza. Non \u00e9 unha posici\u00f3n c\u00f3moda. Pero si necesaria.<\/p>\n\n\n\n
Europa a\u00ednda est\u00e1 a tempo de corrixir o rumbo. Pero para iso necesita algo que agora mesmo escasea: espazo para a d\u00fabida, para o desacordo, para a discusi\u00f3n real.<\/p>\n\n\n\n
Porque cando ese espazo desaparece, cando a linguaxe se volve r\u00edxido e as posici\u00f3ns endur\u00e9cense, hai un punto a partir do cal xa non se volve facilmente atr\u00e1s.<\/p>\n\n\n\n
E ese punto non se anuncia. Simplemente cr\u00fazase.<\/p>\n\n\n\n
Cando iso ocorre, falar deixa de ser \u00fatil.<\/p>\n\n\n\n
E o que v\u00e9n despois xa non se debate.<\/p>\n\n\n\n
Imponse.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mentres crecen os arsenais, dimin\u00fae o espazo para dicir que quiz\u00e1 o problema non era a paz, sen\u00f3n a guerra<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":16509,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","_exactmetrics_skip_tracking":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-16508","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artigos-de-opinion","et-has-post-format-content","et_post_format-et-post-format-standard"],"yoast_head":"\n