Carlos M\u00e9ixome \u00e9 destas persoas que est\u00e1n indisolublemente unidas \u00e1 Nova Peneira. Colaborador da nosa casa desde o seu nacemento, xa hai 10 anos, foi premiado pola s\u00faa xenerosidade e a grande calidade dos seus traballos na \u00faltima das nosas galas celebrada no ano 2.019. A el corresponderalle entregar o premio \u00e1 persoa que o reciba na seguinte, que faremos tan pronto como a situaci\u00f3n epid\u00e9mica o permita. Carlos ven de publicar un libro sobre a represi\u00f3n franquista no Val Mi\u00f1or \u201cCATAS DA MEMORIA\u201d, e n\u00f3s non podiamos deixar de ter unha ampla conversa con el para co\u00f1ecer en profundidade este traballo. Antes de ler o que deu de si a mi\u00f1a conversa con Carlos quixera achegar unha pequena reflexi\u00f3n persoal ao respecto do seu contido:<\/p>\n\n\n\n
Cando o director de A Nova Peneira contactou comigo para incorporarme ao seu proxecto, en novembro do 2.013, o que m\u00e1is me chamou a atenci\u00f3n foi a s\u00faa vontade de constru\u00edr un espazo que non s\u00f3 fose unha empresa que nos permitira ga\u00f1ar a vida con dignidade, sen\u00f3n que tam\u00e9n estivese chantado sobre un corpus de valores morais innegociables en calquera caso, irrenunciables en calquera caso e inmutables en calquera caso. A memoria hist\u00f3rica , a vontade de honrar a memoria das persoas represaliadas pola besta criminal do fascismo, \u00e9 un dos eixos sobre o que as persoas que aqu\u00ed traballamos, procuramos asentar A Nova Peneira. E a min, ch\u00e9game ata o m\u00e1is \u00edntimo e profundo das mi\u00f1as emoci\u00f3ns. Xa que logo, a conversa con Carlos, foi especial para esta redactora, pois as persoas como el, que nos alumean coa luz da memoria, fan mellor \u00e1 humanidade. Vela vai.<\/p>\n\n\n\n
Como e cando decidiches escribir este libro?<\/strong><\/p>\n\n\n\n A s\u00faa orixe \u00e9 do traballo memorial\u00edstico dos anos 2004, 2005 e 2006. Moitas p\u00edldoras do libro xa sa\u00edron publicadas no blog ou en artigos de diferentes xornais. \u00c9 cando me xubilo e dispo\u00f1o de m\u00e1is tempo cando decido reelaboralo e plasmalo no libro, que estivo esperando ata que Laiovento decidiu imprimilo. Ch\u00e1molle \u201cCatas\u201d porque \u00e9 o estudio parcial de cinco aspectos da represi\u00f3n no Val Mi\u00f1or.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Cales son eses cinco aspectos?<\/strong><\/p>\n\n\n\n O primeiro cap\u00edtulo est\u00e1 dedicado \u00e1 persecuci\u00f3n sobre o maxisterio mi\u00f1orano nos tres concellos, sobre o castigo e as sanci\u00f3ns aos mestres. O m\u00e1is significativo \u00e9 o caso de V\u00e1zquez Grela, o mestre de Nigr\u00e1n que matan nas angustias. Entre o 30% e o 40% dos mestres son depurados e sancionados con traslados, suspensi\u00f3ns ou mesmo co despedimento.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Ao segundo cap\u00edtulo ch\u00e1molle causa xeral. Este termo ven de cando remata a guerra. O ministro de xustiza de Franco, Esteban Bilbao abre o que lle chaman \u201cCausa general sobre la dominaci\u00f3n roja en Espa\u00f1a\u201d. <\/em>Caso curioso, os golpistas, xa no poder, abren unha causa xudicial para xulgar aos que son leais \u00e1 Rep\u00fablica, e de isto vai, da depuraci\u00f3n sobre os \u201cRojos<\/em>\u201d que ti\u00f1anuncerto liderado social.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n O terceiro capitulo foi para falar da maior concentraci\u00f3n de xente que fixo oposici\u00f3n aos militares da zona. A organizaci\u00f3n da resistencia de aqu\u00ed, que durou dous d\u00edas na que explotaron un pouco de dinamita e pouco m\u00e1is, foi en Canido, e vi\u00f1eron veci\u00f1os de Baiona, Gondomar e sobre todo de Priegue.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n No cuarto cap\u00edtulo fago o mesmo con Baiona, aqu\u00ed eran dous bandos moi claros. Os armadores eran todos dereitistas, mentres que os conserveiros eran pro-republicanos. Os armadores eran antigos e os conserveiros moito m\u00e1is modernos, ti\u00f1an clubs, xogaban ao tenis, presid\u00edan asociaci\u00f3ns de casinos e isto tivo a s\u00faa relevancia porque segundo o status do represaliado as\u00ed era a sanci\u00f3n econ\u00f3mica que lles met\u00edan.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n O quinto e \u00faltimo cap\u00edtulo vai sobre o caso de Nigr\u00e1n, o de Telmo Freitas e os seus catro compa\u00f1eiros condenados a morte e fusilados en Pereir\u00f3.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Onde procuraches as fontes de informaci\u00f3n sobre os episodios descritos?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nunca pensei en traballar sobre a memoria hist\u00f3rica. Todo comezou en Cha\u00edn conversando cun veci\u00f1o ao que lle asasinaran ao seu pai no ano 36.El comentoume que lle gustar\u00eda saber como foi e a\u00ed comecei as pescudas para indagalo, foron os veci\u00f1os os que quer\u00edan informaci\u00f3n, funme metendo nesa din\u00e1mica e como consecuencia sa\u00edu agora este libro. Nos pr\u00f3ximos tempos espero que haxa posibilidade de publicar alg\u00fan m\u00e1is.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Foi f\u00e1cil ou dif\u00edcil pescudar os datos?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ten a s\u00faa complexidade. Os propios familiares son os que inicialmente achegan informaci\u00f3n, pero estes datos sempre soen ser parciais e persoais e hai que contrastalos documentalmente coas fontes oficiais como: rexistros civ\u00eds, rexistros parroquiais, arquivos militares (neste caso do de Ferrol); arquivo provincial para listas de afiliaci\u00f3n a partidos, arquivo xeral da administraci\u00f3n, arquivo xeral do ex\u00e9rcito de Segovia. Os que facemos historia pola nosa conta baleiramos rexistros civ\u00eds e a partir de a\u00ed vanche sa\u00edndo os nomes e, de a\u00ed comezas a reconstru\u00edr, pero isto non sempre \u00e9 as\u00ed, hai veces que non sae nada e \u00e9 imposible.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Sobre cantos asasinatos tes documentados no Val Mi\u00f1or?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Chegamos a exhumar cinco cad\u00e1veres en San X\u00edan no Rosal. Tres eran de Gondomar e dous de Nigr\u00e1n.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Nesta fosa iamos buscando a d\u00faas persoas que sabiamos que mataran e atopamos a tres. Identificamos a d\u00faas por ADN de familiares, pero a d\u00eda de hoxe un home non sabemos quen \u00e9. Sabemos que se chamaba Manuel o \u201cPalero\u201d e traballaba en Gondomar nunha panader\u00eda, pero nada m\u00e1is. Na segunda fosa identificamos a unha persoa por ADN familiar tam\u00e9n, pero a outra que atopamos non sabemos nada dela. Non era de aqu\u00ed e non temos nada de informaci\u00f3n nin ningunha referencia del. \u00c9 un desaparecido.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n As pescudas do libro a\u00ednda non son definitivas, pero creo que se pode dar unha cifra aproximada de persoas do Val Mi\u00f1or asasinadas. Tanto nos tres concellos da comarca, coma en Vigo e noutros concellos dos arredores; sobre uns 70 asasinados<\/strong>.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Na nosa comarca foron sometidos a causas militares abertas con xu\u00edzos e condenas en moitos casos, sobrese\u00eddos noutros, aproximadamente unhas 300 persoas nunhas 27 causas militares.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n De onde tirastes o financiamento para o levantamento destes cad\u00e1veres?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Naquel momento a axuda vi\u00f1era a trav\u00e9s dun convenio asinado coa Conseller\u00eda de Cultura e co Instituto de Medicina legal de Galicia (IMELGA). N\u00f3s fac\u00edamos a escavaci\u00f3n arqueol\u00f3xica e o IMELGA fac\u00eda as probas de ADN. Cando estaba todo preparado para cobrar e sufragar os gastos mudou o goberno, entrou Feijo\u00f3 na Xunta e a n\u00f3s non nos pagou, pagoulle ao IMELGA porque ti\u00f1an un convenio universitario, pero a n\u00f3s non.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Al\u00e9n dos asasinatos, que outros episodios de represi\u00f3n sufriu a veci\u00f1anza do Val Mi\u00f1or?, \u00e9 posible dar unha cifra aproximada de persoas que dunha ou doutra maneira foron represaliadas?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Iso \u00e9 moi dif\u00edcil de saber. Sobre todo as mulleres represaliadas.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n O cap\u00edtulo 5 do libro vai dun estudo sobre un portugu\u00e9s que viv\u00eda en Panx\u00f3n e se chamaba Telmo Freitas Lima. Fus\u00edlano en Pereir\u00f3 con catro persoas m\u00e1is. Escribiu unha carta dirixida a s\u00faa muller na que reco\u00f1ece como fillos lex\u00edtimos a uns cantos cativos e cativas que tiveron en com\u00fan e desp\u00eddese deles. Nesta carta dille a s\u00faa muller que sabe o que sufriu, que lle cortaron o pelo, que a humillaron, \u2026 Esta carta est\u00e1 documentada e impresa no libro pero non \u00e9 o com\u00fan, a \u00fanica fonte deste tipo de represi\u00f3n foi a oral e por iso \u00e9 practicamente imposible de saber.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Tam\u00e9n houbo outro tipo de represi\u00f3n, a represi\u00f3n econ\u00f3mica, que est\u00e1 pouco estudiada e foi a de depuraci\u00f3n de responsabilidades civ\u00eds. Aqu\u00ed abr\u00edan unha causa militar, acus\u00e1bante de rebeli\u00f3n ou de apoiala, non te condenaban con c\u00e1rcere e deixabas de estar baixo a gobernaci\u00f3n militar para estar baixo a gobernaci\u00f3n civil. Aqu\u00ed, dependendo do cheos que estiveran os c\u00e1rceres, en vez de deixarche preso, mult\u00e1banche. Estas multas depend\u00edan da capacidade econ\u00f3mica da persoa, isto fac\u00edase como m\u00e9todo de recadaci\u00f3n para o ex\u00e9rcito. Estes expedientes duraron ata o ano 45 m\u00e1is ou menos.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Que papel xogou a igrexa na represi\u00f3n?<\/strong><\/p>\n\n\n\n No caso da igrexa houbo curas da falanxe coma o de Sabar\u00eds que foi o construtor da falanxe da Ramallosa, por as\u00ed dicilo. Esta foi a m\u00e1is importante e creouse menos de dous meses antes do 18 de xullo. Outro caso foi o cura de Panx\u00f3n que se dic\u00eda que \u00eda facer practicas de tiro coa pistola enriba da sotana. Agora, tam\u00e9n houbo outros curas dos que se fala como protectores ou que agocharon xente na s\u00faa casa\u2026<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n E a prensa que papel xogou?<\/strong><\/p>\n\n\n\n En Vigo exist\u00eda o \u201cFaro de Vigo\u201d, este era o peri\u00f3dico cat\u00f3lico de dereitas e \u201cEl pueblo gallego\u201d. Este era un peri\u00f3dico republicano propiedade de Portela Valladares que foi quen convocou as elecci\u00f3ns de febreiro do 36. Despois do 18 de xullo o primeiro que pechan os militares \u00e9 este peri\u00f3dico e a principios de agosto, a falanxe apropiase da cabeceira que pasa a ser o peri\u00f3dico da falanxe.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Co\u00f1eces que veci\u00f1os do Val Mi\u00f1or participaron activamente nos asasinatos?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Si, no caso de San X\u00edan sabemos que quen \u00eda acompa\u00f1ando \u00e1 Garda Civil de Gondomar era un Se\u00f1or chamado Domingo Vila que levaba unha escopeta de caza e sempre estaba en todos os sitios. Cando fomos exhumar os cad\u00e1veres de tres asasinados en San X\u00edan pola Garda Civil aplicando a lei de fugas, aparecen balas e postas de escopeta nos restos dos corpos destas tres persoas.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Co\u00f1eces alg\u00fan caso dalg\u00fan asasinado ou represaliado sobre o que se exercera violencia sen que a v\u00edtima tivera ning\u00fan tipo de relaci\u00f3n coa pol\u00edtico s\u00f3 que fose odiado ou envexado por alg\u00fan dos represores?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Creo que aqu\u00ed iso non pasou, todos os que investigaron nunha causa militar ou castigaron dalgunha maneira sab\u00edan ben quen eran, non se equivocaron moito. Todos os que saen aqu\u00ed eran todos republicanos, de esquerdas ou sindicalistas. Outra cousa e que cando viron as cousas mal se agocharan nalg\u00fan sitio e alg\u00fan veci\u00f1o os delatara, iso si poido pasar.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Tiveches alg\u00fan tipo de axuda do concello ou dalgunha outra administraci\u00f3n no proceso de creaci\u00f3n e edici\u00f3n do libro?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Non, \u00e9 todo edici\u00f3n de Laiovento. Sei que alg\u00fan concello mercou exemplares para as bibliotecas pero para a edici\u00f3n non.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Al\u00e9n das \u201c catas\u201d haber\u00e1 m\u00e1is memoria hist\u00f3rica Carlos?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Agora estou cunha investigaci\u00f3n sobre un mestre que menciono neste libro, estou en contacto cos netos deste mestre e o traballo xa est\u00e1 m\u00e1is ou menos rematado.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Que nivel de concienciaci\u00f3n coa memoria hist\u00f3rica dir\u00edas que existe na sociedade actual?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Unha das primeiras cousas que me escribiu un neto do mestre que che mencionei foi \u201c\u00e9 demasiado tarde\u201d. <\/em>Hai m\u00e1is de dez anos, cando a\u00ednda daba clases, unha sobri\u00f1a dun dos represaliados d\u00edxome, \u201ca memoria hist\u00f3rica est\u00e1 morta\u201d. <\/em>Hai que admitir que a realidade \u00e9 que houbo 40 anos de ditadura e logo 40 anos de silencio absoluto producido polo pacto de silencio de iso que se chama transici\u00f3n. A lei de amnist\u00eda do 77 supuxo, non a amnist\u00eda para os opositores ao r\u00e9xime que estaban no c\u00e1rcere, sen\u00f3n o punto e final para que non se investigase nada. Para min o m\u00e1is inxusto da transici\u00f3n foi o mal trato e o desprezo que se lle deu \u00e1s v\u00edtimas do franquismo, foron ignoradas. Comezase a falar un pouqui\u00f1o de memoria hist\u00f3rica despois do 2006 coa lei da memoria de Zapatero e a Xunta de Galicia declara este ano como o ano da memoria co goberno do bipartito PSOE-BNG, chegamos moi tarde.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Onde podemos mercar este libro?<\/strong><\/p>\n\n\n\n En calquera librar\u00eda ou a trav\u00e9s da p\u00e1xina web da editorial.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Que sentes cando escoitas iso de que a guerra civil foi un episodio de malos contra malos, que en ambos bandos se cometeron inxustizas e que hai que esquecer e mirar para adiante?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hai que dicir d\u00faas cousas ao respecto disto:<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n En primeiro lugar: En Galicia s\u00f3 houbo un lado, aqu\u00ed non houbo guerra, s\u00f3 perseguidos e represaliados, os mortos est\u00e1n todos de un lado. S\u00f3 hai dous casos no Val Mi\u00f1or de mortos no bando franquista.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n En segundo lugar: a legalidade republicana era a legalidade republicana democr\u00e1tica. Quen se subleva contra eles son os que dan o golpe de estado e como consecuencia provocan a guerra. Non \u00e9 certo que os asasinatos os houbese antes do golpe, antes hab\u00eda tensi\u00f3ns bastante graves provocadas polos apoios a ese golpe que non aceptaban os cambios democr\u00e1ticos que estaban a acontecer coa Rep\u00fablica. \u00c9 certo que houbo crimes, paseos e fusilamentos por parte dos republicanos, pero esta situaci\u00f3n incontrolada durou tres meses, este foi o tempo que tardou o goberno da Rep\u00fablica en volver a ter o control da situaci\u00f3n despois de que se lles escapara das mans xustamente polo golpe de estado.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n No outro bando isto non sucede, al\u00ed a limpeza \u00e9 sistem\u00e1tica. Eu no libro cito frases de Franco do ano 38. Neste ano o embaixador italiano dille a franco que apure a guerra que Mussolini estaba preocupado ao que Franco contesta que prefire ir lentamente, non se trata s\u00f3 de ga\u00f1ar o territorio, sen\u00f3n de eliminar aos inimigos de Espa\u00f1a. Ten outras frases como arrincar as malas herbas ou hab\u00eda que limpar a \u201cantiespa\u00f1a\u201d. Eles ti\u00f1an a visi\u00f3n de que a guerra non era unha guerra civil, sen\u00f3n unha guerra colonial onde hab\u00eda uns inimigos de Espa\u00f1a, non eran espa\u00f1ois, eran a \u201cantiespa\u00f1a\u201d.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n E por \u00faltimo, como valoras a decisi\u00f3n inicial do estado de non recorrer a sentenza que obriga a indemnizar aos Franco polo pazo de Meir\u00e1s e o cambio de posici\u00f3n?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Risas, estas cousas s\u00f3 ocorren aqu\u00ed. Eu firmei o papel que fixo Carlos Bab\u00edo porque estou totalmente de acordo con el.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Co\u00f1ezo a xefa dos avogados do estado que \u00e9 galega e supo\u00f1o que no c\u00e1lculo deles est\u00e1 o medo a perder porque o os avogados miran as sentenzas cun punto de vista moi t\u00e9cnico. Ou mesmo a mentalidade pol\u00edtica do Psoe, penso que queren acabar con isto xa e non se prolongue no tempo. Agora desde o punto de vista pol\u00edtico e social isto \u00e9 unha cousa tremenda, dicir que como nos coidaron do Pazo agora lles pagamos o mantemento, por estar de caseiros, uffff, unha broma\u2026.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n O cambio de posici\u00f3n foi debida a admirable reacci\u00f3n dos sectores m\u00e1is concienciados coa memoria e coa xustiza do noso pobo que grazas ao seu esforzo e compromiso lograron mudar unha decisi\u00f3n inicial demencial. Alg\u00fan d\u00eda haber\u00e1 que reco\u00f1ecer como se merece o inmenso traballo , a dignidade e o valor de Carlos Babio e Manuel P\u00e9rez Lorenzo<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Queres dicirnos algo m\u00e1is do teu libro?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Espero que a\u00ednda que nos se fale de temas agradables a lectura sexa doada, tendo en conta que \u00e9 un libro de historia.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Moitas grazas Carlos<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"