Os birlos celtas son un xogo tradicional galego. Segundo publica o escritor Miguel Anxo Mouri\u00f1o a interferencia do castel\u00e1n substitu\u00edu a palabra tradicional galega polo castelanismo \u201cbolo\u201d. \u00c9 na zona do Val Mi\u00f1or onde ten unha presenza m\u00e1is salientable, a\u00ednda que tam\u00e9n podemos atopalos en distintas comarcas da monta\u00f1a luguesa. Non est\u00e1 moi clara cal \u00e9 a s\u00faa orixe malia que poder\u00eda ter certa influencia m\u00edstica ou relixiosa, pois o derrubo do birlo ser\u00eda unha especie de met\u00e1fora do derrubo do mal. Este xogo foi transmitido durante s\u00e9culos por pastores, monteiros canteiros e cregos. Os birlos son de madeira e a m\u00e1is aconsellable \u00e9 a madeira das arbores froiteiras especialmente a laranxeira, o limoeiro e o albaricoqueiro, pois madeiras m\u00e1is duras como o carballo ou o buxo tenden a rachar nos primeiros impactos das bolas. O investigador Jos\u00e9 Rodr\u00edguez sinala que a tradici\u00f3n oral indica que cando o menos desde o s\u00e9culo XIX xa hai constancia da pr\u00e1ctica do birlo celta no sur de Galicia. Non existen documentos escritos ao respecto, pero novamente a oralidade indica que as normas de xogo eran, ent\u00f3n ,moi semellantes \u00e1s de agora. Na comarca do Val Mi\u00f1or, como antes indiquei, \u00e9 onde se pode encontrar unha presenza m\u00e1is importante deste deporte, pero en Soutomaior d\u00e1se unha modalidade \u00fanica, propia desa zona e que non encontramos en ning\u00fan outro lugar. \u00c9 o chamado tiro en cova, pois os tiros desenv\u00f3lvese desde unha especie de buraco que est\u00e1 nun nivel inferior \u00e1 superficie na que se sit\u00faan os birlos. E n\u00f3s acheg\u00e1monos ata o fermoso concello de Soutomaior a co\u00f1ecer o club \u201c LUME NOS CUS\u201d. Est\u00e1 no barrio de Lourido, algo m\u00e1is abaixo do castelo no que transcorreron alg\u00fans dos episodios m\u00e1is salientables da historia do pa\u00eds galego. O club foi fundado por Xos\u00e9 Lourenzo, un vello e bo amigo desta casa, que \u00e9 o seu alma m\u00e1ter e quen traballa de maneira incansable para que os birlos celtas poidan espallarse por toda a comarca. Vela\u00ed vai o que deu de si a nosa conversa<\/p>\n\n\n\n
Xos\u00e9 Lourenzo. Fundador do club \u201cLume nos cus\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u201cM\u00e1is de 250 xogadores e xogadoras de birlos est\u00e1n inscritos no noso club<\/strong><\/p>\n\n\n\n Exactamente que son os birlos celtas?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c9 un deporte tradicional con moitas variantes que ten presenza en case toda a pen\u00ednsula ib\u00e9rica. Tanto no estado espa\u00f1ol como en Portugal. De feito nos xogos ol\u00edmpicos de Barcelona 92 chegaron a ser deporte de exhibici\u00f3n<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Ti como entraches en contacto con este deporte?<\/strong><\/p>\n\n\n\n De cativo. Cando eu era neno no Val hab\u00eda un campo de birlos, e os vellos xogaban al\u00ed. Por desgraza iso rematouse porque moitos campos de birlos acabaron convert\u00e9ndose en espazos para practicar o f\u00fatbol. No ano 1.997 volvemos a darlle un pulo montando unha carreira de birlos no Val, porque no concello de Soutomaior todos os anos fac\u00edase un campionato nas festas de Moreira no mes de agosto<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n E todo se reactivou grazas a Lume nos Cus?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Si. De feito se a mi\u00f1a carreira non estivera feita eu creo que no noso pobo os birlos estar\u00edan mortos<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Cantas modalidades hai en Galicia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Arredor dunha ducia. Pero a que se practica na nosa comarca \u00e9 aut\u00f3ctona da nosa zona, pois somos a \u00fanica que tiramos con cova. Todas as modalidades son semellantes pero ningunha \u00e9 como a nosa. N\u00f3s tiramos desde unha cova que non est\u00e1 ao mesmo nivel c\u00f3s birlos sen\u00f3n arredor de 80 cent\u00edmetros m\u00e1is abaixo. Nas restantes modalidades a pedra do tiro est\u00e1 ao mesmo nivel c\u00f3s birlos.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n E esa modalidade de tiro con cova s\u00f3 se d\u00e1 en Soutomaior?<\/strong><\/p>\n\n\n\n D\u00e1se na nosa comarca, tanto en Soutomaior como en Amoedo(Pazos de Borb\u00e9n) e en Acevedo( Pontesampaio)<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Tes co\u00f1ecemento que este xogo do birlo se practique f\u00f3ra da pen\u00ednsula?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Que eu saiba en Arxentina e en Uruguai. En ambos pa\u00edses lev\u00e1rono emigrantes galegos<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Por que se chaman birlos celtas, tense constancia de que a s\u00faa orixe \u00e9 celta?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Eu non a te\u00f1o. Para n\u00f3s desde cativos era o xogo dos birlos, pero en realidade non sei cal \u00e9 a s\u00faa procedencia. No que ao noso club respecta foi hai anos, cando retomamos este deporte , a partir da tradici\u00f3n oral de distintas persoas da comarca que as\u00ed os chamaban pois comezamos a denominalos birlos celtas<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Cantos xogadores disputan un partido?<\/strong><\/p>\n\n\n\n N\u00f3s xogamos dous contra dous. No Val Mi\u00f1or onde existe tam\u00e9n unha importante tradici\u00f3n xogan tres contra tres. Pero tam\u00e9n pode xogarse un contar un<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Canto dura unha partida?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Entre 15 e 20 minutos<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Cando inscribiches o club?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Inscribino na Xunta de Galicia no ano 2.016.Pero como as instalaci\u00f3ns son nun terreo da mi\u00f1a propiedade que vou financiando eu aos poucos, como podo, non puiden inauguralo ata o ano 2.019<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Que hai que facer para xogar aqu\u00ed?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c9 moi sinxelo, apuntarse no libro que temos de inscritos<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Como se financia o mantemento do club?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Coas consumici\u00f3ns da cantina. O club non ten \u00e1nimo de lucro todo o que se saque da cantina vai para o seu mantemento<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Cantas persoas est\u00e1n apuntadas?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Arredor de 250<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Caramba, e hai homes e mulleres?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Si, pero hai m\u00e1is homes. Se cadra porque este \u00e9 un deporte que ten unha pr\u00e1ctica tradicionalmente masculina<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n De que idade a que idade son os socios?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Temos desde 13 anos ata que o corpo aguante. De feito o ano pasado fixen dous campionatos para nenos. As persoas que ve\u00f1en con m\u00e1is frecuencia soen estar entre os 18 e os 60 anos. A n\u00f3s a pandemia tam\u00e9n nos afectou moito. Este era un deporte que estaba como quen di morto e n\u00f3s estamos intentando levantalo. Necesitamos que ve\u00f1a xente nova pero nas actuais circunstancias \u00e9 moi dif\u00edcil. Vou intentar argallar unha liga para tratar de atraer m\u00e1is xente. A ver se podo organizala de maneira que as partidas se disputen calquera dos 7 d\u00edas da semana<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Cando hai competici\u00f3ns en Lume nos Cus?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cada domingo soemos competir<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Hai premios para os equipos ga\u00f1adores ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Si, premios populares desde logo: Latas de Sardi\u00f1as, follas de bacallau, botellas de vi\u00f1o, botellas de aceite, queixo….<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Seica exist\u00eda a tradici\u00f3n de premiar aos ga\u00f1adores dos campionatos cun cabrito?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Pois si, antes fac\u00edase as\u00ed, pero a sociedade cambiou moito. Imax\u00ednate que ti ves o domingo ga\u00f1as o cabrito e que fas con el?, l\u00e9valo para o teu piso de Vigo?, m\u00e1talo?. Agora xa pouca xente ten corte. A vida cambiou e resultar\u00eda complicado entregar un cabrito<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Tes alg\u00fan apoio da administraci\u00f3n xa sexa municipal xa sexa auton\u00f3mica?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ning\u00fan en absoluto. O ano pasado no concello dix\u00e9ronme que non. Este ano parece que vai ser que si. Veremos. A d\u00eda de hoxe, primeiro de maio non recib\u00edn a\u00ednda ningunha axuda<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Hai federaci\u00f3n galega ?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Si, hai federaci\u00f3n galega de birlos celtas. N\u00f3s estamos inscritos como club, pero a\u00ednda non te\u00f1o xogadores federados. No futuro te\u00f1o a intenci\u00f3n de facelo<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Rematamos Xose, que lle diriamos a unha lectora ou lector que non co\u00f1ece este deporte para que se animara a co\u00f1ecelo?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Que ve\u00f1a e que probe. \u00c9 un xogo realmente agradable, e unha diversi\u00f3n moi sa. Despois das primeiras partidas a xente soe quedar enganchad\u00edsima. N\u00f3s estamos abertos os 7 d\u00edas da semana<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n