Manuel Ruiz Robles
Como é habitual nestas datas, o Rey dirixiu a súa mensaxe de Nadal á cidadanía cun ton conciliador. Buscou transmitir unidade e convivencia, xustiza e equidade, traballo calado e responsable. Pero detrás das formas corteses e a moral abstracta, o seu discurso reflectiu unha visión da sociedade que protexe intereses de parte.
“A desigualdade social non é simplemente o resultado das diferenzas individuais, senón de estruturas sociais que perpetúan inxustizas e privilexios.” Pierre Bourdiei (1930-2002)
A monarquía de raíces franquistas
A súa mensaxe non é neutral: lexitima unha orde económica e político que reproduce desigualdades ferintes e limita a participación real da maioría. Máis que incentivar a acción colectiva, promove aceptación e resignación fronte á xerarquía de clases existente.
A mensaxe do Rey escenificou a procura dunha pretendida harmonía e unidade, pero na práctica reforza a autonomía dun aparello de Estado de raíces franquistas, oculta desigualdades estruturais e despolitiza os conflitos sociais. Unha democracia auténtica esixe unha democracia liberadora, onde a cidadanía participe, os poderes estean controlados democraticamente e os recursos e dereitos redistribúanse de maneira xusta.
Neutralidade que encobre intereses
O Rey preséntase como figura “por encima da política”. Evita referencias partidistas directas e centra as súas mensaxes en valores abstractos, promovendo o auto engano (“mauvase foi”, Sartre). Esta aparente neutralidade oculta que a monarquía parlamentaria nunca é neutral: serve para reproducir a estabilidade da orde social e económica que beneficia ás elites.
A democracia non pode reducirse a palabras amables. Require loita por dereitos, redistribución de recursos e transformación das estruturas de poder. Os discursos que ignoran a explotación laboral, a concentración de riqueza, a exclusión social e os xenocidios reforzan a pasividade das clases subalternas, mentres manteñen intacta a hexemonía de quen controla o capital e as institucións. As catástrofes climáticas (inundacións, incendios) non son casuais, provocan vítimas e teñen responsables.
Unidade nacional e consenso ideolóxico
A mensaxe do Rey salienta a unidade, tratando os conflitos territoriais, políticos e sociais como un risco que debe ser superado. Para os demócratas, a unidade imposta desde arriba é “consenso ideolóxico”, non activismo democrático. A verdadeira política nace do conflito entre intereses diferentes: entre clases sociais, territorios e sectores económicos. Ao presentar a unidade como valor absoluto, as mensaxes do Rey lexitiman unha orde que prioriza a estabilidade das elites sobre a xustiza e a equidade para a maioría.
Valores morais e relacións de poder
O discurso do Rey apela a valores como unidade e convivencia, xustiza e equidade, traballo calado e responsable. Son positivos en abstracto, pero depolitizan a desigualdade, reducíndoa a unha cuestión de moralidade individual.
Desde unha perspectiva democrática, os problemas sociais e económicos -precariedade, pobreza, desigualdade educativa, desigualdade sanitaria, vivenda- non son unha cuestión de ética persoal, senón de estruturas de explotación. Os discursos que non cuestionan estas estruturas normalizan a desigualdade e promoven o conformismo, en lugar de fomentar a acción colectiva para transformar a sociedade.
O conflito como ameaza e non como motor
Na mensaxe do Rey, o conflito social ou político aparece como risco para a convivencia, non como expresión lexítima dos intereses das maiorías. Os demócratas entendemos que o conflito de clases é o motor da historia e da transformación social. Negar a súa existencia ou presentalo como perigoso serve aos intereses da clase dominante, evitando que a cidadanía tome conciencia da súa capacidade de organizarse e loitar polos seus dereitos. A democracia require confrontación e acción colectiva.
Poder simbólico e ausencia de control
O Rey non é elixido e non pode ser destituído pola cidadanía: está blindado abusivamente pola impunidade que lle procura a súa inviolabilidade constitucional. A súa autoridade simbólica non está suxeita a control democrático, o que limita a rendición de contas.
Desde a perspectiva democrática, o poder simbólico do Rey reproduce xerarquías de clase, lexitimando un poder incontestable que reforza a hexemonía política e económica das elites. Un discurso aparentemente conciliador non cambia o feito de que o poder se concentra e non se democratiza, deixando á maioría cidadá nunha posición de subordinación pasiva fronte á tradición e a continuidade institucional.
Comparación con outros xefes de Estado europeos
A maioría de xefes de Estado europeos, aínda que tamén cumpren funcións simbólicas, adoitan recoñecer conflitos sociais e económicos, mencionan desigualdade e tensións reais, e a súa autoridade depende de mecanismos democráticos.
As mensaxes do Rey despolitizan a realidade e reforzan o statu quo, presentando unha democracia formal que protexe os intereses de quen controla os recursos e as institucións, mentres a maioría permanece neutralizada como espectador pasivo.
A monarquía española serve para manter a hexemonía social e económica dunha oligarquía dominante e centralista, máis que para incentivar participación e transformación social.
Nación e hexemonía
Para os demócratas, a nación non pode concibirse como proxecto neutral: é un espazo onde se reproducen relacións de poder e loita de clases. As mensaxes do Rey presentan a nación como algo dado, ocultando que a verdadeira construción democrática implica redistribución de recursos, recoñecemento de dereitos e confrontación de intereses contraditorios.
A cidadanía non é un receptor pasivo de valores abstractos: é suxeito histórico capaz de organizarse para transformar a sociedade e disputar os privilexios da elite oligárquica e centralista. Recoñecer esta capacidade é esencial para desenvolver unha democracia que non se limite a formalismos simbólicos, senón que teña efectos reais sobre as condicións materiais de vida.
Cara a unha democracia liberadora
Os militares, por dignidade democrática, debemos promover entre os nosos compañeiros de armas valores republicanos, de modo que:
• O conflito social véxase como expresión lexítima de intereses diversos e motor de transformación.
• A cidadanía participe activamente na política, especialmente na toma de decisións económicas e sociais.
• A nación constrúase sobre igualdade material, xustiza social e redistribución, non sobre valores morais abstractos.
• O xefe do Estado estea suxeito a control e rendición de contas, incluíndo a limitación de poderes simbólicos e a súa esixible igualdade ante as leis.
Nunha democracia autentica, os discursos institucionais non só transmiten valores, incitan ademais á acción colectiva, promoven conciencia social e cuestionan as estruturas de poder que xeran desigualdade. A liberdade de conciencia require a erradicación da violencia simbólica ; así como a capacidade real de decidir, organizarse e transformar a sociedade.
Segundo o sociólogo francés Pierre Bourdiei, a violencia simbólica é máis eficaz que a violencia física porque actúa nun nivel inconsciente, de maneira que quen a experimenta non son plenamente conscientes de ser vítimas dela. A reprodución das estruturas sociais e as relacións de poder realízase na “base” mesma da percepción social. Os medios de comunicación, a educación, a relixión e outros axentes socializadores son os principais vehículos a través dos cales esta violencia simbólica se leva a cabo.
Conclusión
As mensaxes do Rey reflicten unha democracia formal, centrada na estabilidade, a unidade e determinados valores abstractos, pero limitada en participación, redistribución e confrontación de desigualdades. Unha democracia emancipadora necesita acción colectiva, loita por dereitos, redistribución e conciencia crítica. Só a República pode garantir que a cidadanía non sexa un espectador pasivo, senón suxeito activo que transforma as relacións de poder, constrúe xustiza social e garante benestar e liberdade material para todos. A democracia auténtica non teme o conflito de clases: recoñéceo como motor de transformación social e de emancipación da maioría fronte á hexemonía das elites. O Rey de España, ademais de ser un obstáculo para as transformacións sociais, é cómplice necesario -xunto aos gobernos de quenda: réxime do 78- da humillante subordinación ao imperialismo ( America first! ) e das súas guerras de rapina. “O opresor non sería tan forte se non tivese cómplices entre os propios oprimidos” Simone de Beauvoir (1908-1986)
Sierra de Madrid, Nadal 2025 Manuel Ruiz Robles Capitán de Navío da Armada, ex membro da Unión Militar Democrática.