
Remataba o mes pasado o relato da fuxida do último alcalde republicano de Salvaterra, D. Manuel Mariño Méndez, dicindo que fora transferido para a cidade de Lisboa o 31 de agosto do 36, logo de breve estadía na cidade do Porto, até que embarcara no buque Nyassa para Tarragona o 10 de outubro do 36.
Entrementres Mariño estivo detido nunha prisión preto de Lisboa en condicións moi precarias, probablemente foi no forte antigo de Caxias. Agora sei que este home mantivera durante máis de quince anos unha relación epistolar moi intensa cos emigrados de Salvaterra en Bos Aires, necesariamente tiña que haber comunicación entre eles nesas semanas tan aciagas.
A miña teimosía e paciencia o longo dos últimos catro anos en ter acceso a eses documentos da Asociación de Residentes de Salvaterra de Miño en Bos Aires, con datas extremas entre 1921 e 1936, acaparados no Gaiás en Santiago, tiveron o seu resultado feliz e por fin puiden consultalos. Alí apareceron as cartas que eu deitaba de menos.
Antes de entrar en materia quero transcribir unha carta que chegou a min por xentileza de D. Francisco Candeira Mosquera, escritor. Esta carta ten data de 03 de agosto de 1936, ( lembremos que Mariño cruzou o río o 05 de agosto). Foi escrita polo mesmo falanxista, que o tivo agochado nun alpendre durante cinco días, máis ou menos, e di así:
“Apreciado Manolito: Cuando ya estamos casi triunfando de esta revolución salvadora de España, te escribo la presente, para que tú hagas un favor tanto a mí como a los buenos muchachos de esta localidad.
Se trata Manolito, de que te intereses, si te es posible, de los falangistas de esa, (Vigo), la letra y partitura musical del himno fascista, que aquí ahora, al formar las milicias nos encontramos cojos al no saber el mismo.
Así que, no te me olvides de esto, al llegar a tus manos mándamelo al momento, y tanto a mí como a los de aquí nos harás un señaladísimo servicio.
Perdóname que te moleste, puesto que yo no conozco en Vigo ningún fascista, a ti hube de dirigirme.
Me alegro no te haya pasado nada durante los sucesos de esa. En esta ya fusilaron uno, el concejal comunista por Alján. (Tratábase de Bernardo Bernárdez).
Mil gracias y con un Viva España se despide tu amigo.
Alfonso González (Troncoso, ex xuiz municipal)”
Na asemblea extraordinaria da Sociedad Unión Progresista del Distrito de Salvatierra de Miño en Buenos Aires, de 11 de outubro de 1936, libro de actas, páxinas 187 e 188, punto cuarto, recóllese o seguinte:
“ Situación en el Distrito.- Ojea pide la palabra y manifiesta que por lo que se sabe, en la región los revolucionarios han fusilado a varios camaradas, entre ellos al actual Concejal por Alján Bernardo Bernárdez, verdadera promesa para el futuro y pide que cuando ello sea posible se busque la manera de ayudar a la viuda y una hijita del mismo (en realidade tiña dous fillos, Bernardo e Josefa), y que mientras tanto se le envíe una nota de pésame a dicha viuda.
Además pide que como un homenaje al nombrado y en su persona a todos los que han caído en defensa de la libertad, los asambleístas se pongan de pié, lo que así se hace.
El Presidente informa entonces que la Sociedad no tiene oficialmente ninguna noticia que comunicar a la Asamblea respecto de la situación allá más que las que aparecen en los diarios, solamente debe informar que hace unos días el consocio Manuel Puente ha recibido por fin una carta del representante Manuel Mariño que se ha apresurado a poner en conocimiento de la Sociedad, la cual viene de Portugal y le dice que está detenido en un fuerte cerca de Lisboa en situación precaria, por lo cual el Sr. Puente buscó los medios de ayudarlo, lo que hizo a tenor de costes cuyas copias leyó. La Comisión Administrativa considerando de su deber hacer suyas estas gestiones y en la seguridad de que Mariño se ha dirigido al Sr. Puente particularmente para no comprometerse ni comprometernos, resolvió agradecer al Sr. Puente todas las gestiones hechas y hacerse cargo del giro de 722 Escudos (Pesos 120), que le ha enviado el Sr. Puente, lo que aprueba la Asamblea…”
Na reunión mantida pola Sociedad Unión Progresista del Distrito de Salvatierra de Miño en Buenos Aires o día 07 de novembro de 1936, considerou entre outros asuntos o relacionado coa compra de 3.500 pesetas, por indicación do socio directivo José Ojea, para ser entregadas en España o señor Manuel Mariño Méndez, (como intermediario figura o Sr. Jorge Mendizábal, Cangallo 439, Buenos Aires). Explica a carta:
“Teniendo en cuenta los inconvenientes que se habrán producido debido a las luctuosos hechos acaecidos 15 días después de encomendarle a Vd. dicha operación, cumplimos en manifestarle que el nombrado señor se encuentra actualmente en Tarragona, Regimiento Vo de Infantería Almansa, a donde deberán ser entregadas dichas pesetas”.(Falta a carta).
Deste xeito sabemos a Unidade Militar onde foi parar Manuel Mariño Méndez á chegada a Tarragona.
Continuará.
Salvaterra de Miño, 17-06-2024, Antón “Xaque”.
