Manuel Ruiz Robles
O impacto que a Intelixencia Artificial (IA) terá sobre a actividade produtiva fai prever unha seria remodelación da forza de traballo cualificada. Esta nova revolución tecnolóxica terá efectos adversos sobre o emprego, dada a perda masiva de postos de traballo que implica a medio prazo e que, moi probablemente, non será compensada por un incremento equivalente no número de traballadores cualificados.
Con todo, aínda sendo moi seria esta ameaza para a clase traballadora, a máis grave é probablemente a que se deriva da manipulación das conciencias mediante as redes sociais e a adicción que iso provoca, de especial gravidade pola súa evidente toxicidade psicolóxica sobre os menores.
A fin de ilustrar o impacto que terá, que está a ter xa esta revolución tecnolóxica, pode ser de utilidade para a súa comprensión a realización dunha proba sinxela, expondo unha tarefa concreta a un chatbot; é dicir, un sistema informático que baseado na IA permite manter unha conversación home-máquina, simulando as respostas que daría unha persoa.
Por exemplo:
“Escriba un texto dunhas 1400 palabras que, desde unha perspectiva marxista, analice os riscos para as democracias das redes sociais, as chatbots e a
intelixencia artificial (IA); en particular, o risco dunha evolución do capitalismo cara a formas de tecno-feudalismo e novos totalitarismos.”
O resultado foi a redacción totalmente automática do seguinte texto:
Introdución
Na actualidade, as redes sociais, os chatbots e a intelixencia artificial (IA) transformaron radicalmente a forma en que nos comunicamos, interactuamos e consumimos información. Con todo, desde unha perspectiva marxista, é crucial examinar como estas tecnoloxías poden ameazar as democracias e contribuír a unha evolución do capitalismo cara a formas de tecno-feudalismo e novos totalitarismos. Esta análise centrarase nos riscos inherentes a estas tecnoloxías, a súa relación co poder económico e político, e as implicacións para a loita de clases.
- Redes Sociais e a Manipulación da Opinión Pública
As redes sociais han emerxido como plataformas dominantes para a comunicación e a difusión de información. Con todo, a súa estrutura e funcionamento están profundamente influenciados por intereses capitalistas. As empresas que controlan estas plataformas, como Facebook, Twitter e Google, operan co obxectivo de maximizar os seus beneficios, o que a miúdo se traduce na manipulación da información.
Desde unha perspectiva marxista, isto pode verse como unha forma de control ideolóxico. As redes sociais non só facilitan a comunicación, senón que tamén actúan como ferramentas de propaganda. A información fíltrase e #priorizar #de acordo con algoritmos que favorecen o contido que xera máis interacción, o que a miúdo significa que as noticias sensacionalistas e polarizadoras reciben máis atención. Isto pode levar á desinformación e á creación de burbullas informativas, onde os usuarios só expóñense a opinións que reforzan as súas crenzas preexistentes.
Ademais, a manipulación da opinión pública a través das redes sociais pode ser utilizada por actores políticos e económicos para desestabilizar democracias. A interferencia en eleccións, a difusión de noticias falsas e a polarización social son só algúns exemplos de como estas plataformas poden ser utilizadas para socavar a vontade popular. Neste sentido, as redes sociais convértense nun campo de batalla ideolóxico onde as loitas de clases maniféstanse de novas maneiras.
- Chatbots e IA: Automatización e Desigualdade
A chegada de chatbots e intelixencia artificial prometeu aumentar a eficiencia e reducir custos en diversas industrias. Con todo, esta automatización tamén expón serios riscos para a forza laboral e, polo tanto, para a democracia. Desde unha perspectiva marxista, a automatización pode ser vista como unha extensión da lóxica capitalista que busca maximizar a produción mentres minimiza os custos laborais.
A substitución de traballadores por máquinas non só xera desemprego, senón que tamén exacerba a desigualdade económica. A medida que as empresas se volven máis dependentes da IA, os traballadores menos cualificados ven desprazados, mentres que aqueles con habilidades técnicas avanzadas benefícianse. Isto crea unha brecha crecente entre as clases sociais, onde unha elite tecnolóxica acumula riqueza e poder, mentres que as clases traballadoras enfrontan precariedade.
Ademais, a IA e os chatbots poden ser utilizados para a vixilancia e o control social. As tecnoloxías de recoñecemento facial e análise de datos permiten aos gobernos e corporacións monitorear á poboación de maneiras sen precedentes. Isto expón un risco significativo para as liberdades civís e a privacidade, elementos fundamentais de calquera democracia. A posibilidade dun estado de vixilancia, onde a disidencia é reprimida e a oposición é silenciada, convértese nunha realidade tanxible.
- Tecno-feudalismo: Unha Nova Forma de Dominación
O concepto de tecno-feudalismo refírese a unha posible evolución do capitalismo cara a un sistema onde o control da tecnoloxía e a información convértese na base do poder. Nesta nova orde, as grandes corporacións tecnolóxicas actúan como señores feudais, controlando non só os medios de produción, senón tamén o acceso á información e aos recursos dixitais. Este fenómeno expón serias implicacións para a democracia e a loita de clases, xa que a concentración de poder en mans dunhas poucas empresas pode levar a unha forma de dominación que lembra ás estruturas feudais do pasado.
Nun sistema tecno-feudal, a maioría da poboación convértese en “servos” dixitais, dependentes das plataformas e servizos que estas corporacións ofrecen. A falta de acceso á tecnoloxía e á educación dixital pode perpetuar a desigualdade, creando unha clase de “excluídos” que non poden participar plenamente na economía dixital. Isto non só limita as oportunidades económicas, senón que tamén restrinxe a capacidade dos individuos para exercer a súa voz na esfera pública, debilitando así a democracia.
Ademais, o tecno-feudalismo pode dar lugar a unha nova forma de control social. As corporacións tecnolóxicas, ao ter acceso a grandes volumes de datos sobre os usuarios, poden influír nos seus comportamentos e decisións de maneiras que son difíciles de detectar. A personalización extrema da publicidade e a manipulación da información poden levar a unha cidadanía pasiva, onde as persoas son máis susceptibles á propaganda e menos propensas a cuestionar o statu quo. Este fenómeno pode ser visto como unha forma de alienación, onde os individuos senten desconectados da súa propia representación e da capacidade de influír na súa contorna política e social. - Novos Totalitarismos: A Ameaza da IA e o Control Social
A combinación de redes sociais, chatbots e intelixencia artificial tamén expón o risco de novos totalitarismos. A medida que os gobernos e as corporacións vólvense máis adeptos no uso destas tecnoloxías, a posibilidade dun control autoritario sobre a vida cotiá vólvese máis real. A IA pode ser utilizada para a vixilancia masiva, a represión da disidencia e a manipulación da opinión pública, creando unha contorna onde a liberdade de expresión e os dereitos humanos son sistematicamente violados.
Desde unha perspectiva marxista, este desenvolvemento pode ser visto como unha forma de control de clase. Os réximes autoritarios poden utilizar a tecnoloxía para manter a súa poder e suprimir calquera forma de resistencia. A historia demostrou que os réximes totalitarios a miúdo recorren á propaganda e á censura para controlar a narrativa e silenciar aos seus opoñentes. Na era dixital, estas tácticas vólvense máis sofisticadas e efectivas, o que expón un desafío significativo para a democracia e a xustiza social.
Ademais, o uso da IA na toma de decisións políticas pode levar a unha deshumanización do proceso democrático. As decisións que afectan á vida das persoas poden ser tomadas por algoritmos que carecen de empatía e comprensión das complexidades humanas. Isto pode resultar en políticas que favorecen ás elites económicas e marxinan ás comunidades máis vulnerables, perpetuando así as desigualdades existentes. - Resistencia e Alternativas: Cara a unha Democracia Dixital
A pesar dos riscos asociados coas redes sociais, a IA e o tecnofeudalismo, tamén existen oportunidades para a resistencia e a construción de alternativas. Desde unha perspectiva marxista, é fundamental que os movementos sociais e as organizacións de base aprópiense destas tecnoloxías para empoderar ás comunidades e promover a xustiza social.
A resistencia e as alternativas cara a unha democracia dixital son temas moi interesantes e relevantes na actualidade. A idea dunha democracia dixital implica utilizar a tecnoloxía para fomentar a participación cidadá, a transparencia e a rendición de contas. Con todo, tamén enfronta desafíos, como a desinformación, a privacidade dos datos e a desigualdade no acceso á tecnoloxía.
As alternativas poden incluír plataformas de votación en liña, foros dixitais para o debate público e ferramentas que permitan aos cidadáns expresar as súas opinións de maneira máis efectiva. É fundamental que estas iniciativas desenvólvanse de maneira inclusiva e ética, asegurando que todos teñan voz e acceso.
A resistencia cara a unha democracia dixital a miúdo xorde de preocupacións lexítimas sobre a seguridade, a privacidade e o e o control da información. Moitos cidadáns temen que a dixitalización dos procesos democráticos poida levar á manipulación de datos ou á vixilancia masiva.
Con todo, estas preocupacións tamén impulsaron a procura de alternativas máis seguras e transparentes. Iniciativas como o uso de blockchain para garantir a integridade das votacións, así como o desenvolvemento de plataformas de participación cidadá que priorizan a privacidade, son exemplos de como se poden abordar estes desafíos.
Ademais, é crucial fomentar a educación dixital para empoderar aos cidadáns, permitíndolles navegar de maneira crítica nunha contorna dixital cada vez máis complexo. Neste camiño cara a unha democracia dixital, a colaboración entre gobernos, organizacións civís e o sector tecnolóxico será fundamental para construír un sistema que non só sexa accesible, senón tamén xusto e representativo para todos.
Conclusión
O chatbot redactou o texto solicitado de 1400 palabras a partir dunhas concisas indicacións de 45 palabras. Esta tarefa realizouna nun tempo récord de 3 segundos, imposible de emular por un ser humano.
O impacto que terá a IA sobre as forzas produtivas é evidente; probablemente moi superior ao que tivo a máquina de vapor na segunda metade do século XVIII, que impulsou a revolución industrial ao longo do século XIX e parte do XX. A máquina de vapor substituíu a forza de traballo física pola forza da máquina, multiplicando enormemente a produtividade.
A capacidade dos algoritmos de aprendizaxe automática, tratamento de xigantescas cantidades de datos e enorme potencial de manter conversacións coherentes a través das redes, indiscernibles das dun ser humano, supoñerá un cambio radical na explotación da forza de traballo e na estrutura dos medios de produción.
A automatización da forza de traballo intelectual -que substituirá en parte á forza de traballo humana- implica un crecemento exponencial da produtividade, pero tamén unha ameaza, xunto ás redes sociais, pola súa posible utilización para o control totalitario das poboacións.
En efecto, os algoritmos da IA poden perpetuar ou amplificar rumbos existentes nos datos utilizados para o seu adestramento e aprendizaxe automático, representando unha ameaza, xunto as redes sociais, pola súa capacidade de manipular o sentido común das poboacións, en función dos intereses dunha caste de ultrarricos propietarios de tales medios, alleos ao interese público; é o que se deu en chamar tecno-feudalismo.
Por último, termino facendo fincapé na necesidade de que o noso país non perda unha vez máis a carreira dos grandes avances científicos e tecnolóxicos, que inexorablemente impulsará a IA. Para iso é esencial poñer en valor o talento dos nosos mozos, dándolles as oportunidades que posibiliten o desenvolvemento das súas capacidades.
Por tanto, é de vital importancia que non se perda o enorme talento potencial da mocidade, con especial atención ás capas sociais máis desfavorecidas. O principal obstáculo segue sendo a pervivencia dunha estrutura social profundamente inxusta. Remover tal obstáculo é interese obxectivo do conxunto da sociedade.
Manuel Ruiz Robles, capitán de navío (r) do corpo de enxeñeiros da Armada, Ingénieur Supélec pola Universidade de París (1970).