Hai camiños que non figuran nos mapas actuais. Camiños antigos, abertos a forza de paso humano, que conducían a unha casa, a unha torre, a un lugar onde se decidía quen podía cruzar, quen podía quedar, quen debía esperar. No mundo medieval, o poder non sempre precisaba castigos visibles, abondaba coa certeza compartida de que todo pasaba por un único punto.
Mos non é unha vila amurallada nin un señorío xurisdicional, por moito que lle pese á señora feudal de chatarra que ocupa a alcaldía. Non hai brasóns nas fachadas nin pendóns ao vento pero a política local pode reproducir lóxicas antigas con ferramentas modernas. O que antes era un castelo pode ser hoxe un despacho. O que antes era vasalaxe explícita, pode adoptar agora a forma dunha relación administrativa desigual, dun acceso preferente á información, dunha espera que se prolonga inexplicablemente.
Esta é unha historia sobre iso. Sobre o poder local cando deixa de circular e comeza a sedimentarse. É unha historia sobre o presente de Mos.
Mos é un municipio da área metropolitana de Vigo atravesado por corredores viarios e rodeado de polígonos industriais, o concello converteuse nun espazo de tránsito, produción e residencia crecente. A presión sobre o solo e a súa condición de espazo intermedio fan del un laboratorio perfecto para observar como se exerce o poder municipal cando as decisións afectan a intereses diversos: empresariais, veciñais, ambientais e metropolitanos. Esa condición estratéxica tamén lle dá ao Concello capacidade para seleccionar prioridades e marcar tempos. O problema é cando se confunde capacidade con dereito señorial.
Desde finais de 2008, o Concello está gobernado por Nidia Arévalo. A chegada ao poder produciuse tras unha moción de censura, utilizando un tránsfuga do PSOE, que marcou un antes e un despois na política local. Desde entón, as sucesivas eleccións permitíronlle gobernar sen necesidade de pactos nin negociacións.
A ausencia de alternancia non é, por si mesma, un problema democrático, o problema aparece cando esa continuidade se transforma nunha cultura política onde a fiscalización se percibe como unha molestia e onde a institución é infectada pola persoa que a dirixe. Coma se dunha vespa velutina se tratase.
Estabilidade ou concentración: unha diferenza clave.
En Mos, a continuidade no goberno local derivou nun modelo onde as decisións se toman de forma crecente nun círculo reducido. Ese círculo é Nidia dando voltas sobre si mesma. Fin do círculo. O executivo funciona con disciplina interna e con nula autonomía individual dos concelleiros.
Este tipo de liderado vertical ten custos democráticos evidentes. A deliberación interna diminúe, o debate público empobrece e a capacidade de rectificación desaparece. O Concello de Mos pasou a converterse nunha engrenaxe de validación, na que se premia a lealdade e se castiga a disonancia.
O liderado de Nidia Arévalo hai xa tempo que non se sinte como responsabilidade senón como posesión.
En Mos, os plenos municipais exemplifican esa dinámica. As propostas do goberno chegan xa pechadas; as intervencións da oposición, cando lles deixan facelas ao completo, apenas alteran o resultado. As votacións son previsibles, mecánicas, e a sensación de trámite pesa máis que a do debate.
Esta previsibilidade tamén impacta na cidadanía, que percibe o pleno como un ritual sen retorno. Cando o debate non cambia nada, deixa de importar. O risco é evidente: a democracia municipal en Mos mantén a súa forma, pero non ten substancia.
A relación do goberno municipal coa oposición é un dos indicadores máis claros da calidade democrática dun concello. En Mos, esa relación está marcada pola distancia e pola asimetría.
Os grupos da oposición denuncian de maneira recorrente dificultades para acceder á información, atrasos na entrega de expedientes e respostas incompletas ás solicitudes formais. As iniciativas presentadas raramente prosperan e, cando o fan, adoitan chegar despois de longos procesos de desgaste.
A oposición existe, pero o seu papel queda limitado a expresar desacordo sen capacidade real de incidencia. A crítica convértese nunha nota a pé de páxina do guión maioritario. Unha oposición á que Nidia Arévalo ten practicamente amordazada.
Este tipo de dinámica acaba xerando desafección. E a cidadanía aprende que cuestionar non serve de moito. Na política local, esa aprendizaxe é letal: a institución depende da proximidade, da confianza e da idea de que o Concello é, de verdade, de todos. No caso de Nidia Arévalo non é así, non interesa, o Concello é dela. Esa é a idea a transmitir.
Formas de facer política: o discurso da inevitabilidade.
En Mos, moitas decisións relevantes anúncianse cando xa están tomadas. A información chega tarde, cando o proceso está avanzado ou pechado. A participación cidadá queda reducida a alegacións formais que raramente alteran o fondo da cuestión.
O resultado é unha política de feitos consumados. Primeiro decídese, despois comunícase. A crítica chega cando xa non hai marxe.
A comunicación do Concello de Mos xira, como non, arredor da figura feudal de Nidia Arévalo. A alcaldía aparece como rostro visible de practicamente todas as actuacións municipais. A fronteira entre información institucional e promoción persoal resulta difusa.
Esta personalización constante contribúe a consolidar unha idea: o Concello non é un espazo plural, senón a marca política da propia Nidia en primeiro lugar e do Partido Popular despois. As políticas públicas aparecen asociadas a un liderado concreto, non a un proxecto colectivo nin a unha corporación con responsabilidades compartidas.
Cando a institución perde pluralidade comunicativa, perde tamén capacidade de representar a diversidade social e política do municipio. O relato oficial substitúe á realidade complexa.
