Manuel Alfonso Estévez, fillo de Fornelos da Ribeira.

Hai persoas que non precisan grandes monumentos para permanecer na memoria; tal é o caso do meu padriño. Abonda co recordo das súas obras, co eco das súas accións e coa pegada que deixou nos demais. Tiago Cambra (Santiago Alonso Cambra), meu padriño, coñecido na nosa terra do Condado de Salvaterra, é unha desas figuras que viven máis alá do tempo.

Finado o 13 de abril de 1953 nas Termas de São Vicente, en Penafiel, dedicou boa parte da súa vida a un lugar que era moito máis ca un establecemento termal. Aquel espazo, envolto en vapores quentes e silencios respectuosos, era refuxio de enfermos, de xentes humildes e de persoas que buscaban alivio non só para o corpo, senón tamén para o espírito.

Matriculado na Universidade de Coímbra, pertenceu a unha xeración marcada polos cambios e as épocas políticas. Coincidiu, naquel entón, con figuras relevantes do seu tempo, pero escolleu un camiño diferente: o da discreción, o da responsabilidade silenciosa e o do servizo constante.

Nas Termas de São Vicente converteuse nunha figura esencial. Non só organizaba e dirixía o hotel balneario, senón que atendía, escoitaba e resolvía. Para moitos era a única porta aberta cando todo o demais fallaba. Por iso, o pobo acabou por chamarlle “O Pai dos pobres”. Non era un título oficial, senón algo moito máis valioso: un nome nado do respecto e da gratitude. A súa vida transcorreu entre Galicia, sobre todo en Salvaterra de Miño, e Portugal, dúas terras que nunca se sentiron separadas. Ao cruzar a fronteira por Tui, tiña o costume de entregar o “pasaporte diplomático” dicindo: «Xa estou na miña terra». Era unha frase sinxela pero cargada de significado, que reflectía unha identidade fonda construída máis alá das liñas dos mapas e da política.

Entre as lembranzas que permanecen, destaca o desexo do presidente portugués de nomealo Gobernador do Porto, cargo que non aceptou. Tamén o xantar celebrado en 1950 no Pazo da Breixoeira, en Monção, nun ambiente de cordialidade entre pedra antiga e viñedos, reunido con autoridades e amizades de Vigo; entre eles atopábase o seu irmán Xosé María, propietario do restaurante “Casa Pepe”, e eu mesmo, con dezaoito anos. Aquel encontro simbolizaba algo máis ca unha comida: era a expresión dunha vida tecida entre relacións humanas, respecto e harmonía.

Son os xestos silenciosos os que mellor definen unha persoa. En Fornelos da Ribeira, onde residía a súa irmá, realizou unha doazón de 30.000 pesetas para ampliar e harmonizar o muro que sostén a “Carballeira das Fraguiñas”. Aínda hoxe esa estrutura permanece firme como testemuña dunha xenerosidade que non buscaba recoñecemento. Poucos coñecen este feito, pero nel condénsase toda a súa maneira de ser. Outros exemplos son a axuda a mestres, médicos e políticos republicanos perseguidos e fuxidos a Lisboa, aos que axudou a embarcar cara a México, Uruguai e Arxentina.

Tiago Cambra foi un home xusto e profundamente humano. Non buscou fama nin honras, pero deixou algo máis importante: unha memoria limpa, respectada e agradecida.

Hoxe, no seu 73 aniversario, segue sempre presente nos lugares que habitou, nas persoas que o lembran e nas obras que fixo, tanto moral como economicamente. Está no vapor das termas, na pedra dos muros, na sombra das árbores e na historia daqueles políticos republicanos que, na ditadura franquista, tiveron que escapar de España cara aos países xa citados. Con algún deles, en México, tiven a sorte de cartearme, algo que nunca se esquece.

Desde as Termas de São Vicente ata o cemiterio de Santo Tirso, onde foi enterrado, unha multitude de veciños acompañou os restos mortais do sempre amigo Tiago Cambra. Santiago Alonso Cambra (Tiago Cambra), un dos que permanece con nós. D.E.P.