Aarón Franco
O Porriño, situado no sur da provincia de Pontevedra e próximo a Vigo, exemplifica como a falta de investimentos e planificación na infraestrutura ferroviaria poden limitar o desenvolvemento económico e social dunha localidade. Cunha poboación en aumento e un tecido industrial clave para Galicia, O Porriño leva décadas demandando melloras no seu sistema de transporte ferroviario. No centro desta loita están a eliminación do perigoso paso a nivel na propia vila e a mellora do servizo de tren de proximidade, dous obxectivos fundamentais que, sen solucións efectivas, continúan afectando a vida diaria e a seguridade dos veciños.
O paso a nivel de O Porriño: un símbolo de perigo e abandono
O paso a nivel de O Porriño é un dos principais puntos de conflito e reivindicacións na vila. Situado no centro urbano, converte a zona nun espazo de perigo constante. Cada vez que un tren atravesa a vila, o tráfico de vehículos e peóns detense, xerando retencións e situacións de risco tanto para os veciños como para os traballadores da área. Este paso a nivel foi o escenario do tráxico accidente ferroviario de 2016, no cal un tren descarrilou ao entrar en O Porriño, causando a morte de catro persoas e ferindo a máis de 40. O suceso evidenciou a urxencia de eliminar este paso a nivel, unha demanda histórica na vila.
Un informe de 2022 do Instituto Galego de Estatística subliña que, desde 2010, rexistráronse en Galicia máis de 25 accidentes graves en pasos a nivel, dos cales tres se produciron na liña que cruza O Porriño. Este tipo de incidentes evidencia o impacto directo das carencias en infraestruturas e a falta de actuacións concretas para modernizar a rede ferroviaria. Para os veciños, cada día que pasa sen a eliminación do paso a nivel é unha mostra máis de desleixo institucional.
Desde o goberno municipal o alcalde do PP Alejandro Lorenzo sinálalle a A Nova Peneira que están a traballar con ADIF nun convenio que lle dea solución á problemática cun proxecto de soterramento de vías de ata 320 metros.
Desde a oposición municipal o David Alonso (PSOE) apunta que “non existe interese real nese convenio colectivo no traballo feito pola alcaldesa Eva García e que remataría coa humanización necesaria”. Alonso sinala que “o PP está mais preocupado de facerlle oposición ao goberno de Madrid que de darlles solución a unha reivindicación histórica “.
Por último, desde o BNG, Pedro Pereira apunta que non poden aceptar un soterramento que non acade polo menos os 800 metros con doble vía, xa que “despois de tanta espera non é aceptable un soterramento de apenas 300 metros, que é cara onde se dirixe a cuestión”. Así como tampouco van aceptar “o muro que divide o río do casco do Porriño”. Así mesmo critica que o o convenio con ADIF non e público e agarda que “PP e PSOE defendan os intereses de Porriño e non os do goberno central de turno”.
A importancia estratéxica de O Porriño e o abandono do seu servizo ferroviario
O Porriño ocupa un lugar estratéxico tanto a nivel de transporte de pasaxeiros como de mercadorías. A súa proximidade a Portugal e á cidade de Vigo fan dela un paso obrigado nas conexións ferroviarias entre España e o país veciño. Ademais, o polígono industrial das Gándaras, un dos máis grandes de Galicia, alberga empresas de sectores estratéxicos como a automoción, a loxística e a industria da pedra. Para estas empresas, a mobilidade dos traballadores e o transporte de mercadorías resultan esenciais.
A pesar desta importancia estratéxica, a infraestrutura ferroviaria na vila non mellorou de maneira significativa nos últimos 30 anos. Segundo un estudo recente do Colexio de Enxeñeiros de Camiños, só o 25% das vías ferroviarias que conectan Galicia con Portugal están adaptadas a estándares modernos de seguridade e eficiencia. Isto significa que moitos tramos, incluído o que cruza O Porriño, non permiten velocidades superiores aos 80 km/h, un límite que fai que os trens de proximidade sexan pouco competitivos fronte ao transporte por estrada.
Os datos económicos tamén revelan un custo significativo debido á precariedade ferroviaria. Segundo a Confederación de Empresarios de Pontevedra, a dependencia do transporte por estrada para o polígono das Gándaras representa un sobre custo anual de máis de 2 millóns de euros para as empresas da zona. Este gasto adicional podería reducirse substancialmente cun servizo ferroviario eficiente, que permitise o transporte de mercadorías a través da liña Vigo-O Porriño-Ourense.
Historia do desenvolvemento ferroviario en Galicia: Un pasado de promesas incumpridas
A historia do ferrocarril en Galicia remóntase ao século XIX, coa construción das primeiras liñas ferroviarias para conectar os grandes centros industriais do noroeste con Madrid. Non obstante, Galicia foi unha das rexións que máis tardou en recibir investimentos significativos para o desenvolvemento da súa rede ferroviaria. A liña que conecta Vigo con Ourense, inaugurada en 1881, foi unha das primeiras que pasaron por O Porriño, pero desde entón experimentou poucas melloras significativas.
Durante o século XX, o ferrocarril galego mantívose obsoleto en comparación con outras rexións de España. Nos anos 70, coa chegada da electrificación a algúns tramos, esperábase un salto cualitativo, pero as conexións rexionais, como a que atravesa O Porriño, continuaron relegadas. Isto contrastaba coas promesas de modernización feitas por diferentes gobernos, que se centraron máis na construción de novas liñas de alta velocidade que en mellorar os servizos existentes.
Desde 2000, a chegada da alta velocidade a Galicia supuxo un avance significativo para a conexión con Madrid, pero deixou sen atender as demandas locais de servizos de proximidade. Segundo un informe de 2019 da Universidade de Santiago de Compostela, o 80% do orzamento ferroviario en Galicia nos últimos 20 anos destinouse á alta velocidade, mentres que as liñas rexionais e de proximidade recibiron menos do 10%. Este desequilibrio deixou a comarcas como o Baixo Miño atrapadas nun sistema ferroviario anticuado e insuficiente.
A loita dos colectivos sociais e veciñais por un tren digno.
Dende finais dos anos 90, a cidadanía de O Porriño ten organizado unha serie de protestas para reclamar melloras no servizo ferroviario. Entre os principais actores desta loita está a Asociación de Usuarios do Tren de O Porriño, que leva máis de dúas décadas denunciando a falta de investimento nas infraestruturas ferroviarias e reclamando un tren de proximidade. Este colectivo non só organiza protestas, senón que tamén actúa como voz da cidadanía nas reunións coas administracións.
O Sindicato Ferroviario (SF) e a Confederación Intersindical Galega (CIG) tamén teñen xogado un papel clave nesta loita. Estas organizacións destacan que a precariedade do tren afecta tanto aos usuarios como aos traballadores do sector, obrigados a operar en condicións laborais e técnicas deficientes. Un informe recente da CIG denunciou que máis do 50% dos traballadores ferroviarios en Galicia consideran que os sistemas de seguridade son insuficientes, especialmente en liñas rexionais como a de Vigo-O Porriño.
O impacto ecolóxico e social dun sistema ferroviario obsoleto.
No contexto actual de emerxencia climática, as infraestruturas ferroviarias deberían ser unha prioridade para reducir as emisións de gases de efecto invernadoiro. Segundo datos da Axencia Europea de Medio Ambiente, o transporte ferroviario emite entre 70% e 80% menos CO2 por pasaxeiro que o transporte por estrada. A mellora do servizo de tren en O Porriño podería reducir significativamente a dependencia do coche privado na comarca, especialmente nos desprazamentos a Vigo e outras localidades próximas.
Ademais, un sistema ferroviario eficiente tamén contribuiría a fixar poboación en O Porriño e no resto do Baixo Miño. A mellora da mobilidade favorecería que novos residentes optasen por vivir na vila, incrementando a demanda de servizos locais e revitalizando o comercio. Para moitas familias, o acceso a un tren rápido e accesible pode ser un factor clave á hora de decidir entre residir en O Porriño ou trasladarse a cidades máis grandes como Vigo.
Alternativas e propostas de mellora: un tren de proximidade e infraestruturas seguras.
A principal proposta da cidadanía e dos colectivos sociais en O Porriño é a creación dun servizo de tren de proximidade que conecte a vila con Vigo e outras localidades da comarca. Este servizo, inspirado nos modelos de “Cercanías” doutras rexións de España, ofrecería maiores frecuencias e horarios adaptados ás necesidades da poboación local.
Ademais, a eliminación do paso a nivel no centro da vila é unha das medidas máis urxentes. Un estudo do Colexio de Enxeñeiros de Camiños suxire que a construción dun trazado subterráneo ou dun paso elevado podería reducir significativamente os riscos de seguridade e mellorar a integración urbana de O Porriño. A pesar do custo inicial elevado, os beneficios a longo prazo para a mobilidade e seguridade son indiscutibles.
O caso de O Porriño é un reflexo dunha problemática que afecta a toda Galicia: a falta de investimentos nun sistema ferroviario que responda ás necesidades reais da poboación. A loita cidadá por un tren digno en O Porriño, liderada por colectivos veciñais, sindicatos e partidos de esquerdas, non é só unha demanda de melloras materiais, senón tamén unha reivindicación de dereitos e xustiza social.
Mentres as administracións continúen priorizando proxectos de alta velocidade e deixando de lado as liñas de proximidade, vilas como O Porriño seguirán atrapadas nun sistema que non garante nin a seguridade nin a mobilidade. O futuro de Galicia pasa por unha aposta decidida por unha mobilidade pública sostible e accesible para todos.
A implantación dun tren de proximidade en Galicia podería transformar non só O Porriño, senón tamén outras vilas que padecen situacións similares. Modelos similares funcionan con éxito noutras partes do estado, como Cataluña ou Euskadi, onde os trens de proximidade son unha ferramenta esencial para a mobilidade laboral, educativa e social. A experiencia destes lugares demostra que unha boa infraestrutura ferroviaria incentiva o uso do transporte público, reduce o tráfico nas estradas e contribúe á mellora da calidade de vida.
Para Galicia, a dispersión poboacional é unha característica que, lonxe de ser unha barreira, podería converterse nunha oportunidade se se desenvolve un sistema ferroviario pensado para conectar núcleos medianos e pequenos coas grandes cidades. Un tren de proximidade eficiente permitiría unha cohesión territorial que frearía o despoboamento rural, incentivando que máis persoas escollan vivir en vilas como O Porriño sen renunciar a unha boa conexión con Vigo ou outras áreas metropolitanas.
O impacto económico dunha solución ferroviaria eficiente.
A revitalización da rede ferroviaria tamén suporía un forte impacto positivo no tecido económico. No caso concreto do polígono industrial das Gándaras, unha infraestrutura ferroviaria moderna facilitaría o acceso diario dos traballadores, reducindo custos asociados ao transporte por estrada. Ademais, permitiría un transporte de mercadorías máis eficiente, algo clave para empresas que compiten nun mercado globalizado e que precisan de solucións rápidas e económicas para os seus envíos.
O comercio local tamén se beneficiaría dun maior fluxo de persoas grazas a un servizo ferroviario regular e accesible. Segundo un informe da Universidade de Vigo, un tren de proximidade que conecte de forma eficiente O Porriño con outras vilas da comarca do Baixo Miño incrementaría nun 15% o consumo no comercio local, xerando un impacto positivo tanto na economía como na creación de emprego.
A importancia da acción cidadá e a presión política.
Os avances en materia ferroviaria en Galicia dependerán en boa medida da capacidade de presión cidadá e política. A experiencia de O Porriño demostra que a organización veciñal é fundamental para manter a cuestión no debate público. Colectivos como a Asociación de Usuarios do Tren de O Porriño, xunto con sindicatos como a CIG, continuarán liderando a loita por un tren digno, conscientes de que só a través da mobilización se poden acadar resultados.
Por outra banda, os partidos políticos que defenden esta causa, como o BNG ou Podemos Galicia, teñen o reto de trasladar estas demandas ao ámbito parlamentario e conseguir compromisos concretos. A presión política debe ir acompañada dunha estratexia de sensibilización social que faga visible o impacto positivo que suporía unha mellora ferroviaria para Galicia.
O Porriño, símbolo dunha Galicia en loita.
O Porriño, co seu paso a nivel, as súas liñas obsoletas e a súa cidadanía en pé de loita, é moito máis que unha vila con problemas ferroviarios. Representa a Galicia que se mobiliza por un futuro sostible, por unha xestión pública dos recursos que priorice ás persoas e por un transporte público que sexa unha alternativa real ao coche privado.
Mentres os trens continúen sendo sinónimo de atrasos, perigos e desigualdades, a loita non cesará. Para O Porriño, o tren non é só unha infraestrutura: é a chave para desbloquear o seu potencial económico, social e humano. E para Galicia, investir no tren significa investir no futuro dunha terra que non quere quedar atrás.
O clamor de O Porriño é claro: non se trata só de eliminar un paso a nivel ou de incrementar frecuencias; trátase de devolverlle á cidadanía o dereito a moverse, a traballar, a estudar e a vivir nunha Galicia conectada, sostible e xusta.
