Aarón Franco
Son profesor. Teño unha academia. Nada extraordinario. En Marín hai moitas. O extraordinario, ás veces, é o que che cae enriba un xoves calquera sen esperalo.
Hai uns días pregunteille a unha alumna, con toda a normalidade do mundo, que tal lle fora o exame de galego. A resposta non foi boa nin mala: foi desconcertante. Comezou a falarme de Galaicolandia. Así, con toda a seguridade. Eu quedei calado uns segundos, pensando que se me escapaba algunha referencia cultural nova, algún videoxogo, unha serie, un meme. Preguntei. Ela explicou. Volvín preguntar. Ela volveu explicar, cada vez con máis convicción. Ata que, despois de moitas voltas, entendín que cando dicía Galaicolandia estaba a falar de Gallaecia.
Non era unha broma. Non era unha provocación. Era algo peor: era un síntoma.
Desde o punto de vista pedagóxico, o primeiro que chama a atención non é o erro concreto, senón o proceso. Hai unha palabra lida mal, interpretada peor e nunca contrastada. A lectura convértese nun acto mecánico, sen contexto nin curiosidade. As palabras pasan, pero non pousan. E cando non pousan, o significado constrúese como se pode, a partir de ecos, intuicións ou sonoridades familiares. Gallaecia soa raro; Galaicolandia soa a parque temático. O cerebro escolle o cómodo.
Pero o problema non é só pedagóxico. É sociolóxico. Vivimos nun tempo no que a información é constante, pero o coñecemento escaso. Lese pouco, e cando se le, faise rápido, fragmentado, sen fondo. A comprensión lectora non é unha habilidade secundaria: é a base de todo o demais. Sen ela non hai pensamento crítico, non hai historia, non hai conciencia colectiva. Só hai presente eterno, unha sucesión de estímulos sen fío.
E aí entra algo máis fondo, máis incómodo. O descoñecemento das orixes. Non saber de onde veñen as palabras adoita ir acompañado de non saber de onde vimos nós. Gallaecia non é un dato erudito nin unha anécdota para especialistas: é unha peza básica para entender que Galicia existe antes de existir como comunidade autónoma, que houbo pobo, territorio e identidade moito antes de que alguén decidise poñer fronteiras administrativas.
Cando unha rapaza confunde Gallaecia con Galaicolandia, non está só equivocándose nun termo histórico. Está amosando unha relación feble co país que habita. Non por culpa dela, senón porque algo fallou antes: na escola, nos currículos, nos medios, na transmisión cultural cotiá. O país foise volvendo abstracto, decorativo, algo que se celebra un día ao ano pero que non estrutura o pensamento.
E isto non vai de culpar á mocidade. Vai de preguntarnos que lle estamos ofrecendo. Que relato. Que ferramentas. Que tempo para ler con calma, para entender, para preguntar sen medo. Vai de asumir que amar un país non é só sentir orgullo, senón coñecelo. Saber nomealo correctamente. Saber de onde vén o que somos.
Desde o amor a Galicia doe pensar que estamos criando xeracións que viven aquí sen raíces, flotando nun presente sen memoria. Galaicolandia soa simpático, incluso ten graza. Pero detrás desa graza hai unha alarma. Porque un país que non se coñece acaba por non recoñecerse. E o que non se recoñece, pérdese. Pouco a pouco. Sen ruído. Como unha palabra mal lida que nunca ninguén se detén a corrixir.