Óscar Lomba Álvarez
Cada 17 de maio non é unha simple conmemoración cultural. É, en rigor, un acto político no sentido máis nobre do termo, unha afirmación colectiva de existencia. O Día das Letras Galegas convértese así nun espazo de memoria e tamén nun campo de disputa, porque toda lingua minorizada vive nun equilibrio inestábel entre o que é e o que lle permiten ser.
A chamada normalización lingüística non pode reducirse a unha serie de medidas administrativas nin a unha loita simbólica. É, sobre todo, unha práctica social que implica usos reais, decisións cotiás e unha conciencia crítica. Sen falantes que escollan o galego como lingua de vida —non só de celebración—, a normalización queda convertida nunha ficción institucional, nunha sorte de escenografía sen actores.
A historia recente de Galiza demostra que os avances na dignificación da nosa lingua sempre foron froito da tensión entre a sociedade civil e os poderes públicos. Iniciativas como as promovidas por A Mesa pola Normalización Lingüística evidencian que a defensa do galego non naceu da inercia, senón da vontade organizada de quen entendeu que os dereitos lingüísticos son tamén dereitos democráticos. Esa vontade, porén, enfróntase a dinámicas de substitución lingüística persistentes, alimentadas por inercias históricas, por políticas ambiguas e por prexuízos aínda activos.
O 17 de maio, neste contexto, debería servir menos para a autocompracencia e máis para unha análise crítica. Porque a lingua galega non precisa só homenaxes, senón condicións de posibilidade. Presenza efectiva no ensino, nos medios de comunicación, na xustiza, na economía… Precisa prestixio social, pero tamén utilidade práctica. Precisa, en definitiva, deixar de ser percibida como unha opción secundaria.
Que o Día das Letras Galegas de 2026 estea dedicado a Begoña Caamaño non é unha casualidade nin un xesto inocuo. A súa traxectoria como xornalista, escritora e activista estivo marcada por unha defensa firme da lingua e por unha concepción ética da comunicación, sempre vencellada á verdade e á dignidade. A súa obra literaria, ademais, demostra que o galego non é só un vehículo de transmisión, senón un espazo de creación e de pensamento crítico, capaz de reinterpretar os grandes relatos desde unha perspectiva propia.
A normalización lingüística, entendida con rigor, non é unha meta que se conquiste dunha vez por todas, senón un proceso aberto, dinámico e inevitablemente conflitivo, que esixe lucidez e decisións valentes. Supón asumir que cada renuncia individual engade unha fenda na continuidade colectiva, do mesmo xeito que cada acto de uso consciente se converte nun xesto de afirmación e resistencia. Non abonda con conmemorar un día dedicado á literatura e á lingua galega; cómpre incorporala á vida cotiá, defendela nos espazos onde é cuestionada e, cando sexa necesario, confrontar con firmeza os discursos que a subordinan ou a relegan.
Neste 17 de maio, cómpre reivindicar unha idea simple pero radical. Unha lingua vive na medida en que se usa con naturalidade e con orgullo. E iso non se decreta, constrúese.
Como afirmou Begoña Caamaño, a escrita convértese nun acto de creación que transcende o inmediato, abrindo fendas por onde imaxinar e construír horizontes máis xustos e habitábeis, onde a liberdade deixa de ser unha abstracción para tomar forma na palabra. “[…] Escribir permíteme crear espazos de xustiza e liberdade máis semellantes ao mundo no que desexaría vivir.”
Primer comentario