Manuel Alfonso Estévez, Fillo de Fornelos da Ribeira

Había unha vez, na miña terra galega, un paxariño pequeno, tanpequeno que cabía na palma da man. Nacera dun niño agochado entre aspólas dunha árbore, na miña aldea de Fornelos da Ribeira, onde ovento sabía o nome de cada pedra e o río Tea cantaba de noite.

O paxariño tiña fame de ceo e, mentres os seus irmáns durmíanacurrunchados, el miraba cara arriba, cara ás nubes que pasaban lentascoma as ovellas brancas nos miserables tempos da fame e da miseria. Anai traíalles vermes, calor e cancións, pero el soñaba con voar antesde tempo.

Un día, quizais por orgullo, quizais por curiosidade, achegousedemasiado á beira do niño. O mundo viuno caer e caer entre follassecas e silveiras, cun golpe que para el foi coma un trebón. Quedoutremendo no chan, cos ollos abertos de medo, escoitando os sons daterra: as formigas traballando, os cans ao lonxe e o machado dun homerachando leña.

O niño quedaba alto. A nai voaba arredor del, desesperada, sen sabercomo devolvelo ás alturas. O paxariño piaba baixiño, non tanto de dorsenón de soidade. Pasou o día e tamén a noite. A Lúa mirouno comaunha avoa. O orballo molloulle as ás e pensou que quizais nuncavolvería voar.

Pero a vida, ás veces, ten corazón de campesiña pobre, mais agochatenrura nas mans. Á mañá seguinte apareceu unha nena descalza, cuncesto de vimbio e os ollos limpos. Escoitou o seu piar entre os toxos ecolleuno con coidado.

—Ai, pobriño! —murmurou.

Levouno para o eido, deulle migallas molladas en leite, púxoo preto dalareira e faloulle coma se falase cun irmán pequeno.

Os días pasaron e o paxariño foi medrando. As ás enchéronse deforza. Xa saltaba polos ombreiros da nena. Ás veces miraba cara aoscampos e sentía dentro del unha chamada fonda.

Ata que chegou a primavera e a nena abriu as mans. Comprendeu o quedebía facer.

—Vaite —dixo, cos ollos brillantes de tristura.

Os paxariños non nacen para estar nunha gaiola.

O paxariño dubidou un intre e logo bateu as ás e voou… Primeirobaixo, inseguro; logo máis alto, máis libre, máis seu.

Dise que, dende entón, cada primavera un paxaro pequeno vén pousarseno peitoril da fiestra. Non lle ten medo á nena, xa feita muller. Elasorrí e deixa unhas migallas de pan para que non teña que buscalas nochan.

Na aldea de Fornelos da Ribeira, onde os invernos son longos e ascampás da Igrexa de San Xoán soan como voces antigas perdidas nanéboa, está a Carballeira das Fraguiñas, centro neurálxico daparroquia. Os máis vellos do lugar dicían que aquelas árbores xaestaban alí cando os franceses pasaran por estas terras e que nas súaspólas fixeran niño os paxaros de todas as primaveras do mundo.

Nunha das pólas máis altas naceu o paxariño caído. Era pequeno efráxil, cuberto apenas por unha penuxe gris que o facía parecer unanaco de nube. Os seus irmáns durmían tranquilos, sempre pegados ácalor da nai, pero el tiña algo diferente nos ollos: unha curiosidadefonda, unha inquedanza que non o deixaba quedar quieto.

Miraba o ceo. Miraba as andoriñas cortando o aire. Miraba ao lonxe…

A nai contáballes historias mentres os alimentaba:

—O mundo é grande e fermoso, pero tamén ten vento, chuvia e sombrasperigosas.

Mais o pequeno paxariño apenas escoitaba. O seu corazón latíademasiado rápido para quedar quieto no niño.

Un serán deste mes no que estamos, mentres o sol se deitaba detrás dospiñeiros e todo arrecendía a herba húmida, o paxariño achegousedemasiado á beira. Quixo probar as ás, quixo ser vento antes detempo… e caeu.

Non foi unha caída longa, pero para el foi unha eternidade. O airexirou arredor do seu pequeno corpo, as pólas golpeárono, o medoentroulle nos ósos e, finalmente, acabou no chan, entre follas secas,silveiras e pedras molladas.

Durante un intre quedou inmóbil. O mundo, visto dende abaixo, eraterrible. As herbas parecían bosques, as formigas monstros negros e oruído da noite resultaba ameazador. Arriba, moi arriba, vía o niñobalanceándose co vento.

Piou o paxariño chamando pola nai. Ela apareceu axiña, voando arredordel, angustiada e desesperada. Baixaba, subía, volvía baixar e nonpodía erguelo.

A natureza, ás veces, é así de cruel:

_Ensina a voar deixando caer._

E chegou a noite. A Lúa cubriu a parroquia cunha luz azulada e fría. Opaxariño tremía de fame e de medo. Pensou que aquel sería o seufinal. Sentíase abandonado.

Pero naquela noite pasou algo…

A nena escoitou o seu piar mentres volvía da fonte. Era unha nenapobre. Vivía coa avoa nun eido de pedra, onde o frío entraba polasfendas das fiestras.

Detívose. Escoitou outra vez e, apartando os toxos, atopouno.

—Meu santiño! —murmurou—. Que fas aí tan só?

A nena colleuno entre as mans con tanta delicadeza que o paxariñodeixou de tremer. Sentiu calor e protección.

Levouno para a casa. A avoa, sentada preto do lume, mirou para el esorriu coa sabedoría dos vellos.

—Os paxariños caídos traen tristura, pero tamén esperanza.

Lémbrome eu tamén de cando lle fixen un niño cun pano vello e herbassecas a un merliño, alimentándoo con migallas de pan molladas en leitee algunhas miñocas recollidas da horta, nunha primavera de chuvia finae persistente, aló polo ano corenta da nosa triste historia.

Era unha mañá de primavera cando o sol douraba os campos e o río Teabaixaba brillante. O merlo bateu as ás unha e outra vez e voou rozandoapenas o aire. Logo deu unha volta arredor de min, coma se estivesedicíndome adeus…

Que conste que chorei, porque entendín algo que só comprenden oscorazóns bos:

_Non todo o que se ama está feito para quedarse._

Pois ben, dende aquela, cada primavera un paxariño chega á fiestra doeido de Cambra, pousa no peitoril e canta unha e outra vez cara ao ceoaberto.

A nena, hoxe xa muller, segue deixando unhas migallas de pan por se oamigo paxariño regresa.

E eu, agradecido por ter formado parte dese amor, sei que certasamizades nunca aprenden a marchar de todo.

Esta é unha máis das tantas historias gardadas entre as néboas e oscamiños da nosa terra.