Óscar Lomba Álvarez

Vigo atravesa un momento decisivo da súa historia. Non porque lle falten recursos nin talento, senón porque o modelo de cidade que impulsou o seu desenvolvemento durante o século XX amosa sinais evidentes de esgotamento. A cidade que foi referente industrial, obreira e portuaria de Galicia enfróntase agora ao desafío de construír un novo horizonte capaz de responder ás transformacións ecolóxicas, tecnolóxicas, económicas e sociais do noso tempo. A cuestión non é simplemente como medrar, senón para quen, con que finalidade e baixo que principios democráticos.

O progreso das sociedades depende da existencia de institucións inclusivas, capaces de distribuír o poder, favorecer a participación cidadá e impedir que unha minoría capture os recursos e as decisións públicas en beneficio propio. O verdadeiro motor dunha cidade non son só as empresas nin as infraestruturas, senón a capacidade das súas institucións para promover a cooperación, mobilizar o coñecemento colectivo, garantir dereitos e orientar o desenvolvemento cara ao ben común.

Vigo construíu a súa identidade grazas ao esforzo de miles de traballadoras e traballadores, do movemento cooperativo, do sindicalismo, do tecido asociativo e dunha cultura popular profundamente solidaria. Esa tradición permitiu crear unha cidade dinámica e aberta ao mundo. Con todo, durante demasiado tempo o debate público reduciuse á identificación entre liderado político e cidade, como se o futuro dependese dunha única persoa e non da intelixencia colectiva dunha sociedade diversa. A democracia local empobrécese cando a participación cidadá deixa paso ao personalismo, cando a planificación estratéxica se substitúe pola xestión da imaxe e cando a capacidade crítica é presentada como un obstáculo en lugar de ser entendida como unha riqueza democrática.

Ao mesmo tempo, Vigo continúa sufrindo as consecuencias dun modelo económico no que decisións tomadas por pequenas elites tiveron enormes custos sociais. A desaparición das caixas de aforro galegas, as crises de grandes empresas industriais ou determinadas prácticas empresariais orientadas ao beneficio inmediato demostraron que o mercado, por si só, non garante nin estabilidade nin prosperidade compartida. Cando falla a responsabilidade social e desaparecen os mecanismos públicos de control e planificación, quen acaba pagando as consecuencias é sempre a maioría social.

Por iso, o futuro de Vigo non pasa por competir con outras cidades nunha carreira sen fin por atraer capital a calquera prezo. O desafío consiste en construír unha economía máis democrática, máis diversificada e máis sostíbel e resiliente, baseada na cooperación entre administracións, universidade, centros de investigación, pequenas e medianas empresas, cooperativas, iniciativas de economía social e movementos cidadáns. A innovación non nace exclusivamente dos grandes investimentos privados; tamén xorde da colaboración, do intercambio de coñecemento, dos servizos públicos de calidade e dunha cidadanía que participa activamente nas decisións que afectan ao seu territorio.

A cidade dispón de enormes fortalezas. Conta cun porto estratéxico, cun potente tecido industrial, cunha universidade con capacidade investigadora, cunha longa tradición exportadora e cun capital humano extraordinario. O que falta non son recursos, senón un proxecto compartido que coloque esas capacidades ao servizo da maioría social e non de intereses particulares. Vigo necesita recuperar a planificación pública, fortalecer a súa área metropolitana, garantir o dereito á vivenda, impulsar a mobilidade sostíbel, acelerar a transición ecolóxica e converter a innovación tecnolóxica nun instrumento para reducir desigualdades e ampliar dereitos.

Nun contexto marcado pola emerxencia climática e pola revolución dixital, o desenvolvemento dunha cidade xa non pode medirse unicamente polo número de obras inauguradas nin polo impacto mediático das súas actuacións. Debe medirse pola súa capacidade para garantir o dereito á vivenda, crear emprego digno, reducir as desigualdades, fortalecer os servizos públicos, impulsar a innovación, acelerar a transición ecolóxica e ofrecer oportunidades ás novas xeracións. Unha cidade moderna é a que constrúe futuro, non só a que transforma o seu espazo urbano.

Vigo necesita abrir unha nova etapa política baseada na participación, na transparencia e na corresponsabilidade. Precisa institucións que confíen na cidadanía, que incorporen o coñecemento das universidades, das asociacións veciñais, do movemento feminista, do ecoloxismo, do sindicalismo e do amplo tecido social que leva décadas construíndo cidade desde abaixo. A transformación non chegará da man dun liderado providencial, senón dunha comunidade organizada capaz de pensar colectivamente o seu futuro.

O século XXI esixe unha nova ambición para Vigo. Non a ambición de competir contra outras cidades, senón a de cooperar co seu contorno, compartir coñecemento, democratizar a economía e garantir que o progreso reverta na maioría social. A mellor tradición viguesa nunca foi o individualismo nin o culto ao poder, senón a capacidade da súa xente para organizarse, innovar e avanzar unida diante das dificultades. Ese é o legado que merece ser actualizado e ese é tamén o camiño para construirmos unha cidade máis xusta, máis verde, máis democrática e máis libre.