Hugo Freitas, escritor.


Cando pensamos na emigración galega cara á Arxentina, adoitan virnos á mente os grandes barcos, os portos ateigados de xente, as despedidas nos peiraos e os milleiros de quilómetros que separaban Galicia do Río da Prata. Porén, co paso do tempo, comprendín que a emigración non remata cando o barco chega ao seu destino. En realidade, continúa durante xeracións.

Son descendente de emigrantes galegos e vivo en Bos Aires. Durante anos dediquei parte do meu traballo como historiador á procura das pegadas deixadas polos meus devanceiros e por tantas outras familias que cruzaron o océano en busca dunha vida mellor. Nesa procura fun descubrindo algo que vai moito máis alá dos documentos: a memoria.

Os emigrantes levaron consigo moi poucas cousas. Unha maleta, algunhas fotografías, cartas, unha dirección escrita nun papel e, sobre todo, unha esperanza. Moitos deles nunca regresaron. Outros volveron anos despois. Mais incluso aqueles que permaneceron para sempre na Arxentina seguiron levando Galicia consigo.

A emigración tamén se conserva nos silencios. En moitas familias, os avós e bisavós falaban pouco do que deixaran atrás. Había recordos dolorosos, ausencias e sacrificios difíciles de explicar. Con todo, a memoria seguía viva nos apelidos, nas comidas, nas historias repetidas arredor da mesa ou nas fotografías gardadas durante décadas nun caixón.

Ao investigar a historia da miña propia familia, vinculada á provincia de Lugo, comprendín que cada documento recuperado permitía reconstruír non só unha biografía individual, senón unha parte da historia colectiva de Galicia. Detrás de cada partida de nacemento, de cada rexistro parroquial ou de cada lista de pasaxeiros, había unha persoa concreta, cunha vida, unha familia e un proxecto.

Ese foi precisamente o punto de partida de Raíces nas augas. O libro naceu da vontade de reconstruír historias familiares, pero acabou converténdose tamén nunha reflexión sobre a memoria, a identidade e os vínculos que unen Galicia coa outra beira do Atlántico. Ao longo da investigación apareceron galegos, croatas, italianos e outros emigrantes europeos que compartiron experiencias semellantes de partida, adaptación e esperanza.

Hoxe, máis dun século despois das grandes correntes migratorias, seguimos vendo os seus efectos. Moitos descendentes da emigración continúan buscando documentos, visitando aldeas dos seus antepasados ou tentando recuperar fragmentos dunha historia familiar interrompida pola distancia e polo tempo.

Quizais por iso a emigración segue emocionándonos. Porque fala de persoas correntes que tomaron decisións extraordinarias. Porque nos lembra que detrás das grandes estatísticas hai vidas concretas. E porque nos permite comprender mellor quen somos.

A viaxe dun emigrante non remata cando desembarca. Continúa nos seus fillos, nos seus netos e mesmo nos seus bisnetos. Continúa na memoria familiar, nos recordos compartidos e nas preguntas que seguen pasando dunha xeración a outra.

Ao final, iso é o que queda dunha emigración cando a viaxe remata: unha historia que segue viva.